WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA

W ZIELONEJ GÓRZE

  

 

JEZIORO

WOJNOWSKIE WSCHODNIE

KOMUNIKAT O JAKOŚCI WÓD

W 1999 R.

 

 

 

opracowali :

Wojciech Konopczyński (poczta elektroniczna)

Andrzej Wąsicki

 

WYDZIAŁ MONITORINGU

Zielona Góra październik 2000
Licznik odwiedzin: 3


SPIS TREŚCI

 

I. CHARAKTERYSTYKA JEZIORA WOJNOWSKIEGO WSCHODNIEGO

  1. Wstęp
  2. Położenie geograficzne jeziora
  3. Morfometria
  4. Roślinność
  5. Hydrologia
  6. Charakterystyka zlewni
  7. Użytkowanie jeziora
  8. Źródła zanieczyszczeń wód
  9. Warunki meteorologiczne
  10. Ogólna kategoria podatności wód jeziora na degradację

II. CHARAKTERYSTYKA JAKOŚCI WÓD JEZIORA WOJNOWSKIEGO WSCHODNIEGO

  1. Warunki termiczno-tlenowe jeziora
  2. Omówienie wyników badań analitycznych dopływów i odpływu
  3. Omówienie wyników badań analitycznych wód jeziora
  4. Wyniki badań hydrobiologicznych
  5. Ocena stanu czystości wód jeziora

III. WNIOSKI

IV. WYKAZ OPRACOWAŃ I PUBLIKACJI

spis rysunków:

  1. Lokalizacja jeziora (plik o rozmiarze 230 KB)
  2. Zlewnia jeziora (plik o rozmiarze 100 KB)
  3. Plan batymetryczny
  4. Wykresy termiczno tlenowe

załączniki:

  1. Wydruk komputerowy z bazy danych "JEZIORA"
  2. Kopia planu batymetrycznego jeziora IRŚ Olsztyn
  3. Kopia karty batymetrycznej jeziora IRŚ Olsztyn

I. CHARAKTERYSTYKA JEZIORA WOJNOWSKIEGO WSCHODNIEGO

 

1. Wstęp

W 1999 roku przeprowadzono badania jakości wód jeziora Wojnowskiego Wschodniego w systemie monitoringu regionalnego. System ten opiera się na okresowych (zwykle 5 letnich) badaniach wybranych jezior wiosną i latem. Poprzednio wody jeziora badane były w latach 1982, 1983, 1983/84, 1989, 1990, 1991, 1992, 1993, 1995, 1995/96. Woda jeziora w 1999 r. kontrolowana była w jednym plosie. Dodatkowo badaniem stanu czystości objęto dopływy i odpływ jeziora. Zakres analiz i badań był zgodny z "Systemem Oceny Jakości Jezior" opracowanym przez Instytut Ochrony Środowiska w Warszawie. Poniżej przedstawiono wyniki badań w formie komunikatu o jakości wód jeziora w 1999 r.

2. Położenie geograficzne jeziora

Jezioro położone jest w Pradolinie Warciańsko - Odrzańskiej na terenie Kotliny Kargowskiej na północny od miejscowości Wojnowo. Pradolina Warciańsko-Odrzańska położona jest w obrębie form związanych z ostatnim zlodowaceniem. Długość makroregionu w granicach Polski przekracza 220 km, powierzchnia 2 102 km2 . Poza granicami kraju ciągnie się on jeszcze na przestrzeni ok. 100 km ku północno zachodowi po Berlin. Szerokość regionu zmienia się od kilku do kilkunastu kilometrów. Kotlina Kargowska przedstawia rozległą piaszczystą równinę o powierzchni 624 km2, powstałą w miejscu, gdzie sandr Bruzdy Zbąszyńskiej dochodzi do pradoliny. Forma doliny jest tu zatarta. Powierzchnia równiny urozmaicona jest wałami wydm i porośnięta lasami. Na płaskim terenie wody Obrzycy bifurkują, kierując się na północ do rynny zbąszyńskiej i na zachód do doliny Odry. Naturalne cieki są uregulowane i przekształcone w kanały. Region jest słabo zaludniony. Głównym ośrodkiem jest Kargowa.[Kondracki 1987 r.] Jezioro znajduje się na 52°07' szerokości geograficznej i 15°48' długości geograficznej, na wysokości 53,0 m n.p.m.. W zlewni rzek Obry Leniwej (Gniłej Obry), Obrzycy i Odry.

3. Morfometria


Według danych z karty batymetrycznej sporządzonej w 1961 roku przez Instytut Rybactwa Śródlądowego (PR-3/8-53/61) jezioro Wojnowskie Wschodnie posiada powierzchnię zwierciadła wody - 81,6 ha, głębokość maksymalną 3,2 m, głębokość średnią - 1,5 m. Całkowita objętość wód jeziora wynosi 1 253,1 tys.m3. Długość maksymalna jeziora - 2 800 m, długość efektywna 2 500 m, szerokość maksymalna - 380 m, szerokość efektywna - 360 m. Długość linii brzegowej misy jeziora wynosi 6 875 m. Na jeziorze nie występują wyspy. Przez jezioro z północy na południe przepływa rzeka Obra Leniwa.

Jezioro jest pochodzenia glacjalnego i zaliczyć je można do typu rynnowego. Misa jeziora jest słabo zróżnicowana i nie podlega większym zmianom z wyjątkiem części od strony dopływu Obry Leniwej, gdzie utworzyła się delta z namułów organiczno - mineralnych, bogatych w substancje biogenne. Część podwodna delty sięga od ujścia rzeki w głąb jezior na odległość około 500 m. Oba wydłużone brzegi od ujścia rzeki w 95 % porośnięte są lasem. Od strony wody wąskim pasem występują olchy, brzozy i wierzby dalej od brzegu występuje las sosnowy. Na brzegach widoczny jest niski, ale wyraźnie odcinający się, brzeg abrazyjny zapoczątkowany urwiskiem, przechodzącym w ławicę przybrzeżną. Część ławicy przybrzeżnej tworzy epilitoral o średniej szerokości 5 m. Eulitoral gdzie zaznaczają się wahania wody w jeziorze osiąga średnią szerokość 4,0 m. Epilitoral i eulitoral leżące w strefie abrazyjnej przechodzą na brzegu jeziora w strefę akumulacyjną, która wraz ze stokiem ławicy ma szerokość około 8 m. Brzegi jeziora są mało zerodowane mimo znacznych wahań lustra wody. Do takiego stanu przyczynia się głównie prawie pełne osłonięcie brzegu wysokim lasem. Usytuowanie rynny jeziora prostopadle do wiatrów wiejących głównie z kierunków północno zachodnich oraz zwarta, chociaż na ogół nie rozległa roślinność pasa oczeretów, osłaniająca linię brzegową przed falą jeziora.

4. Roślinność

Mimo zbliżonych cech jeziora do rozlewiska rzecznego wytworzyły się w nim fitocenozy charakterystyczne dla zbiorowisk jeziorowych. Na brzegu południowo wschodnim pomiędzy platformą brzegową a stosunkowo wąską ławica przybrzeżną występuje pas roślin błotnych (amfifitów), którego reprezentantami są: tatarak zwyczajny, ponikło igłowe, turzyca zaostrzona, turzyca sztywna, rdest ziemnowodny oraz skupiska szczawiu wodnego i szczawiu nadmorskiego. W tej strefie płatami występują również jaskier wielki, niezapominajka błotna i knieć błotna.

Pas oczeretów (helofitów) reprezentowany jest przez trzcinę pospolitą (70 % udziału), pałkę wąskolistną i oczeret jeziorny. Rzadziej spotykane są manna mielec i pałka szerokolistna. Pomiędzy skupiskami oczeretów spotyka się pojedyńcze egzemplarze rogatka sztywnego oraz wywłócznika kłosowego. Szerokość pasa helofitów jest bardzo zróżnicowana, na brzegach wschodnich waha się od 3 do 12 m a przy ujściu z jeziora sięga 50 m. Najuboższe skupiska roślinności wynurzonej znajdują się w okolicach dopływu. Wymienione szerokości roślinności wynurzonej, wynikają z powierzchni ławic przybrzeżnych oraz kierunku wiatru i osłonięcia przybrzeża lasem. W przypadku zaś części północnej jeziora (na dopływie) uboga roślinność wynurzona przyczynowo wiąże się z przemieszczanymi i narastającymi namułami niesionymi przez rzekę, które nie pozwalają na wiązanie się z podłożem systemu korzeniowego. Wnikanie pasa omawianych roślin do wód jeziora nie przekracza 1,5 m głębokości.

Pas roślin kwiatowych o liściach pływających (nimfeidów) na brzegu południowo wschodnim występuje w paru skupiskach bezpośrednio przylegając do pasa oczeretów. Typowymi przedstawicielami tego zbiorowiska są grążel żółty oraz sporadycznie rdestnica pływająca. Znacznie bogatsze zbiorowiska nimfeidów o szerokości do 20 m występują na brzegu północno zachodnim. W tym też pasie spotyka się skupiska grzybienia białego.

Pas makrofitów o liściach zanurzonych (elodeidów) praktycznie w tym jeziorze nie występuje poza nielicznymi wyjątkami. Przyczyną jest zbyt mała przejrzystość wody (około 0,3 m) i związana z tym nikła strefa fotogeniczna.

W 1977 roku roślinność litoralu w czaszy jeziora Wojnowskiego Wschodniego zajmowała 9,3 ha z tego roślinność wynurzona 8,1 ha (11 %) a pływająca 1,2 ha (1,6 %)

W czasie badań jeziora w roku 1999 nie przeprowadzono szczegółowych badań florystycznych. Zaobserwowano podobny jak w 1977 r skład gatunkowy roślin.

5. Hydrologia

Jeziora Wojnowskie (Wschodnie i Zachodnie) przed 90 laty stanowiły jeden zbiornik w kształcie litery V. Przegrodzenie przewężenia nasypem drogowym z mostem spowodowało powstanie dwóch zbiorników o odmiennych ekosystemach. Część wschodnia (jezioro Wojnowskie Wschodnie) przybrała charakter rozlewiska rzecznego na drodze rzeki Obry Leniwej a część zachodnia (jezioro Wojnowskie Zachodnie) jest typowym jeziorem polodowcowym.

Do jeziora dopływają dwa cieki z północy Obra Leniwa (A-21) i ze wschodu Rów bez nazwy (B-22). Z jeziora wypływa bezpośrednio do jeziora Wojnowskiego Zachodniego w kierunku południowym rz. Obra Leniwa prawobrzeżny dopływ rzeki Obrzycy będącej prawym dopływem Odry. Jezioro Wojnowskie Wschodnie położone jest w I podstrefie ( ścisłej ochrony) ujęcia wody dla celów komunalnych miasta Zielonej Góry zlokalizowanego na rzece Obrzycy.

Amplituda wahań zwierciadła wody z wielolecia z lat 1957 - 1974 wynosi 104 cm. Dane hydrologiczne zebrane dla przekroju wodowskazu w Wojnowie (Pz 51,095 m npm), położonego w 2,5 km biegu rz. Obry Leniwej wynoszą:

najniższa niska woda QNNW - 0,35 m3/s

średnia niska woda QSNW - 0,75 m3/s

średnia roczna woda QS - 1,62 m3/s

średnia wielka woda QSWW - 3,68 m3/s

najwyższa wielka woda QNWW - 6,20 m3/s

6. Charakterystyka zlewni

Zlewnia Obry Leniwej leży we wschodniej części Wysoczyzny Lubuskiej. Wschodnia granica zlewni przebieg pagórkami Wału Zbąszyńskiego. Zachodnia pagórkami wzniesienia Świebodzińsko Sulechowskiego. Południowa część zlewni wraz z jeziorami Wojnowskimi leży w obrębie Pradoliny Warszawsko Berlińskiej, w najszerszej jej części , Kotlinie Kargowskiej. Przeciętne różnice wysokości na wododziale wynoszą 40 - 50 m. W górnym biegu rzeki dno doliny ma charakter głęboko wciętej rynny, o stokach zachodnich bardziej stromych, przeważnie zalesionych. Stoki wschodnie są łagodniejsze. Podobny rynnowy charakter ma dolina głównego dopływu, Strugi Lubienieckiej, przepływającej przez jeziora Zamecko i Lubienieckie (Poznańskie). W okolicach Szczańca rynna Obry Leniwej nieco się rozszerza na 6 - 7 km, a jej stoki stają się łagodniejsze. W rejonie Kręcka dolina znów się zwęża do szerokości 2 - 3 km przybierając wyraźny kształt wciętej rynny. Poniżej Babimostu dolina gwałtownie się rozszerza tworząc północną część Kotliny Kargowskiej.

Obra Leniwa stanowi główny i prawie jedyny ciek odwadniający wschodnie stoki Pagórków Świebodzińskich i zachodnie stoki Wału Zbąszyńskiego. Dno Obry Leniwej prawie na całej długości jest wyścielone utworami torfowymi i murszowymi. Dolina użytkowana jest głównie jako łąki i pastwiska. Morenowe Pagórki Świebodzińsko Sulechowskie i Wał Zbąszyński są zbudowane z glin zwałowych lekkich i średnich przewarstwionych utworami piaszczystymi. Tereny te charakteryzują się dużą przepuszczalnością. Grunty orne skupione są głównie w zachodniej części zlewni, w okolicach Świebodzina i Szczańca. Niewielkie enklawy gruntów ornych występują w pozostałej części zlewni. Lasy występują w trzech kompleksach. Pierwszy obszar Leśny znajduje się na obszarze Pagórków Świebodzińsko Sulechowskich, między Nowym Kramskiem, Wojnowem i Babimostem. Drugi zajmuje stok Wału Zbąszyńskiego, a trzeci zajmuje źródłowe obszary zlewni.

Sieć hydrograficzna omawianego obszaru jest słabo rozwinięta. Wynika to z dużej przepuszczalności gruntów i rynnowego charakteru głównych dolin rzecznych drenujących przyległy teren. Głównym dopływem rzeki Obry Leniwej jest Struga Lubienicka. W zlewni powyżej jeziora Wojnowskiego Wschodniego znajdują się dwa jeziora: mocno zdegradowane Zamecko i Lubienieckie (Poznańskie) które jest odbiornikiem oczyszczonych ścieków z oczyszczalni komunalnej. Całkowita powierzchnia zlewni jeziora Wojnowskiego Wschodniego wynosi 354 km2.

7. Użytkowanie jeziora

Jezioro użytkowane jest przez Gospodarstwo Rybackie Skarbu Państwa w Sławie. Podstawowa całoroczną funkcja jeziora jest gospodarka rybna, natomiast w okresie letnim pełni również funkcje wypoczynkową. Nad południowym brzegiem jeziora istnieje jeden ośrodek wypoczynkowy we wsi Wojnowo.

Jezioro, wraz z jeziorem Wojnowskim Zachodnim, stanowią rezerwuar wody dla wyrównania w okresach niżówkowych, przepływów w rzece Obrzycy, na której zlokalizowane jest ujęcie wody dla miasta Zielonej Góry.

Na jeziorze obowiązuje strefa ciszy motorowej. Jezioro położone jest na obszarze chronionego krajobrazu.

8. Źródła zanieczyszczeń wód

Jezioro pozbawione jest bezpośrednich źródeł zanieczyszczeń. Ścieki z istniejącego Ośrodka Wypoczynkowego gromadzone są w zbiorniku bezodpływowym i okresowo wywożone na oczyszczalnię ścieków.

9. Warunki meteorologiczne

Według danych ze stacji opadowej w Kargowie za lata 1955-1969 średnia suma opadów w tym rejonie wynosi 592 mm Na podstawie danych dla stacji w Zbąszyniu odległej od jeziora Wojnowskiego o około 30 km, średnia temperatura roczna w tym rejonie wynosi 8,2 °C, średnia temperatura lipca i sierpnia 17,2 °C, liczba dni gorących o temp. maks. pow. 25 °C 35,9 dni.

W czasie badań wiosennych w dniu 25 marca 1999 r temperatura powietrza wynosiła 16°C, było słonecznie, wiał słaby wiatr z kierunku południowego o sile 1-2 m/s. W czasie badań letnich w dniu 31 sierpnia 1999 r temperatura powietrza wynosiła 18 °C, było pochmurnie, padał deszcz, wiał wiatr z kierunku wschodniego o sile 1-2 m/s.

10. Ocena podatności wód jeziora na degradację

Niska głębokość średnia jeziora, brak stratyfikacji termicznej, długa linia brzegowa w stosunku do objętości wód, bardzo duża (3300 %) wymiana wód w roku , wysoki współczynnik Schindlera i epilimnion kontaktujący się z całą powierzchnią dna jeziora wpływają na niskie naturalne możliwości obronne jeziora przed degradującym wpływem zanieczyszczeń.

Ogólnie jezioro Wojnowskie Wschodnie charakteryzuje się bardo wysoką podatnością na degradację (poza kategorią) co wymaga rygorystycznej dbałości o to by żadne zanieczyszczenia nie przedostawały się do wód jeziora. Tabelę oceny podatności na degradację jeziora Wojnowskiego Wschodniego zmieszczono na załączonym wydruku komputerowym (załącznik nr 1).

 

II. CHARAKTERYSTYKA JAKOŚCI WÓD JEZIORA WOJNOWSKIEGO WSCHODNIEGO

 

1. Warunki termiczno-tlenowych jeziora

Jezioro charakteryzuje się niską głębokością maksymalną 3,2 m. W jeziorze nie występuje stratyfikacja termiczna. W okresie wiosennym temperatura wody była wyrównana w pionie i wody jeziora były dobrze natlenione (ok. 16,2 - 14,9 mg O2/dm3). Latem w czasie bezwietrznej pogody w wodach jeziora zaobserwowano wyraźne zmniejszenie ilości tlenu rozpuszczonego przy dnie (5,4 mg O2/dm3).

2. Omówienie wyników badań analitycznych dopływów i odpływu

Ocenę jakości wód dopływów przeprowadzono w nawiązaniu do wartości wskaźników zanieczyszczeń śródlądowych wód powierzchniowych określonych w załączniku nr 1 rozp. MOŚZNiL z dn 5.XI.1991 r. na podstawie wyników badań przeprowadzonych w 1999 roku. Tabele z wynikami zamieszczono na załączonym wydruku komputerowym (załącznik nr 1).

Jakość wód rz. Obry Leniwej (dopływ A-21 ) pod względem wskaźników fizyko chemicznych w okresie wiosennym odpowiadała II klasie czystości. W wodach rzeki stwierdzono zwiększone stężenia substancji organicznych wyrażonych wskaźnikiem ChZT-Cr i utlenialności oraz zwiększoną zawartość fosforanów i fosforu całkowitego w stosunku do wód powierzchniowych o I klasie czystości. Natomiast w okresie letnim woda nie odpowiadała normom ze względu na zbyt wysokie stężenia substancji organicznych wyrażone wskaźnikiem BZT5 i zbyt niska zawartość tlenu rozpuszczonego. W badanej wodzie zaobserwowano również jak latem zwiększoną zawartość fosforu ogólnego i fosforanów.

Pod względem bakteriologicznym dopływ był zanieczyszczony i charakteryzował się zarówno wiosną jak i latem III klasą czystości. Stan bakteriologiczny dopływu świadczy, że nadal odprowadzane są do niego ścieki antropogenne.

Jakość wód Rowu bez nazwy ze wschodu (dopływ B-22) pod względem wskaźników fizyko chemicznych w okresie wiosennym ze względu na występujące w wodzie wysokie stężenie substancji organicznych wyrażone wskaźnikiem ChZT- Mn i ChZT-Cr oraz zwiększoną zawartość fosforu całkowitego i azotu amonowego odpowiadała III klasie czystości wód powierzchniowych. Pod względem sanitarnym wody były czyste i odpowiadały I klasie czystości. W okresie badań letnich ciek nie prowadził wody.

Jakość wód Obry Leniwej (odpływ O-31) pod względem wskaźników fizyko chemicznych w okresie wiosennym odpowiadała II klasie czystości ze względu na podwyższoną zawartość zanieczyszczeń organicznych wyrażoną wskaźnikami BZT5 , ChZT-Cr i utlenialności w stosunku do norm obowiązujących dla wód I klasy czystości. Latem, dodatkowo, zaobserwowano niską zawartość tlenu rozpuszczonego i bardzo wysoką zawartość fosforu og. i fosforanów, co zakwalifikowało wody rzeki poza klasami czystości. Pod względem sanitarnym wody odpływu były czyste i odpowiadały I klasie czystości.

3. Omówienie wyników badań analitycznych wód jeziora

W okresie badań wiosennych woda była znacznie zabarwiona , odczyn wody był obojętny, zawartość wapnia i magnezu kształtowała się na poziomie średnim dla wód powierzchniowych płynących (ilość wapnia w stosunku do ilości magnezu 8 : 1) Na niskim poziomie, odpowiadającym dopuszczalnym dla wód powierzchniowych I klasy czystości kształtowała się zawartość sodu, potasu, chlorków i siarczanów .

W okresie wiosennym wskaźnikami zanieczyszczenia znacznie odbiegającymi od normy ( wartości wskaźników przekroczyły normy dopuszczalne dla III klasy czystości wód stojących) były azot mineralny, azot całkowity, chlorofil "a", sucha masa sestonu i konduktywność. Zawartość fosforu była wysoka w granicach III klasy czystości. Przezroczystość wód jeziora była niska na poziomie III klasy czystości.

W okresie badań letnich woda była zabarwiona, odczyn wody w jeziorze był lekko zasadowy, zawartość wapnia i magnezu kształtowała się na poziomie średnim dla wód powierzchniowych płynących (stosunek Ca : Mg wynosił 8 : 1), Na niskim odpowiadającym dopuszczalnym dla wód powierzchniowych I klasy czystości kształtowała się zawartość sodu, potasu, chlorków i siarczanów.

W okresie letnim wody były znacznie zanieczyszczone. Wskaźnikami zanieczyszczenia znacznie odbiegającym od normy były ChZT-Cr, BZT5, fosfor całkowity, chlorofil "a" i sucha masa sestonu. Stężenia zanieczyszczeń przekroczyły wartości graniczne określone dla III klasy czystości wód stojących. Przezroczystość wód jeziora była bardzo niska i kształtowała się na poziomie poza klasowym

Pod względem bakteriologicznym badane wody wiosną odpowiadały II klasie czystości a latem były czyste i odpowiadały I klasie czystości wód powierzchniowych.

Zawartość metali tzw. "ciężkich" i fenoli w wodach jeziora jest niska . Nie stwierdzono przekroczeń w stosunku do ich naturalnych stężeń występujących w wodach powierzchniowych. W wodzie jeziora w okresie wiosny stwierdzono obecność w niewielkich ilościach pestycydów chloroorganicznych na poziomie od 0,005 - 0,018 ľg/dm3. Ilość pestycydów jest niska w stosunku do ilości występujących w wodach rzecznych w Polsce gdzie obserwowano stężenia rzędu 0,3 - 0,8 ľg/dm3 [Dojlido 1995 str. 225]. Szczegółowe wyniki badań przedstawiono na załączonym wydruku komputerowym [załącznik nr 1].

4. Wyniki badań hydrobiologicznych

Wyniki badań hydrobiologicznych jeziora Wojnowskiego Wschodniego przeprowadzonych w roku 1999 przedstawiono w tabeli poniżej.

Jez. Wojnowskie Wsch.

wiosna

lato

Ogólna liczba organizmów planktonowych os/l

- liczba taksonów

198 677

66

625 051

46

Fitoplankton os/l

- liczba taksonów

198 109

50

606 252

27

Organizmy dominujące w fitoplanktonie: %
  • Sinice
  • Okrzemki
  • Bruzdnice

85,4

11,7

74,2

22,2

Zooplankton os/l
  • liczba taksonów
  • udział procentowy

568

16

0,3

18 799

19

3,0

Udział organizmów zooplanktonowych:

1. Wrotki %

tax

2. Skorupiaki %

tax

3. Orzęski %

tax

6,3

7

13,4

5

80,3

4

97,6

8

2,4

9

0,03

2

Wrotki:

- liczba os/l

- biomasa mg/l

mg/os

- udział f. tecta w populacji

Keratella cochlearis

36

16,6

0,43

50

18 346

1 672,5

0,09

99,9

Skorupiaki:

- liczba

- biomasa mg/l

  • mg/os
  • - udział proc. osobników

    młodocianych w ogólnej:

  • - liczbie

    - biomasie

  • 76

    1 489,7

    19,6

    82,9

    11,6

    447

    5 418,9

    12,1

    46,5

    37,8

    Zooplanktonowy Wskaźnik Stanu Trofii

    68

    Stan jeziora

    politrofia

     

    Wiosną liczebność planktonu dochodziła do 200 tys. os./l. W fitoplanktonie dominowały zdecydowanie okrzemki - 85,4% (Asterionella formosa - 94,6%, Diatoma tenue - 2,5%), drugą grupą pod względem liczebności były bruzdnice - 11,7% (prawie 100% to Peridinium bipes). Zooplankton, który stanowił tylko 0,3% liczby, składał się w 80% z Protozoa (głównie orzęski), udział wrotków wynosił tylko 6,3% (bez zdecydowanych dominantów), natomiast skorupiaków planktonowych było 13,4% (ponad 80% to były formy młodociane Copepoda, lecz prawie 16% stanowiły osobniki dorosłe z rodzaju Cyclops).

    Latem liczebność organizmów planktonowych zwiększyła się do 625 tys. os./l. Zmieniła się też struktura dominacji, teraz dominującą grupą były sinice - 74,2% (Oscillatoria agardhii - 57,5%, Microcystis aeruginosa - 42%), okrzemki stanowiły tylko 22,2% (Melosira granulata - 82,3%, Synedra acus - 15%).

    Udział zooplanktonu zwiększył się do 3%, z czego prawie 98% stanowiły wrotki (Keratella cochlearis - 90%, Trichocerca pusilla - 9%), skorupiaków było nieco ponad 2%, z czego formy młodociane dawały tylko 46,5%, a gatunkiem dominującym był Chydorus sphaericus - 43,4%.

    Podczas gdy liczebność organizmów planktonowych zwiększyła się latem ponad trzykrotnie w stosunku do wiosny, to liczba taksonów zmalała w tym samym czasie z 66 do 46. W fitoplanktonie zmniejszyła się prawie dwukrotnie (z 50 do 27), natomiast w zooplanktonie zwiększyła się z 16 do 19 (najwięcej wzrosła wśród skorupiaków z 5 do 9). Udział formy tecta w populacji Keratella cochlearis wzrósł z 50 do 99,9%.

    Duża liczebność organizmów planktonowych, zdecydowana dominacja wśród fitoplanktonu sinic z dwoma bardzo licznymi gatunkami, zdecydowana dominacja w zooplanktonie Keratella cochlearis f. tecta i Chydorus sphaericus, zmniejszenie różnorodności gatunkowej w fitoplanktonie latem wskazuje na wysoką trofię jeziora. Punktacja według zooplanktonowego wskaźnika trofii wynosi 68 i oznacza dla jeziora Wojnowskiego Wschodniego stan politrofii.

    5. Ocena stanu czystości wód jeziora

    Jakość wód jeziora, badanego w 1999 r zgodnie z metodyką oceny jakości wód jeziorowych, pod względem fizyko chemicznym nadal tak jak w roku 1993 nie odpowiadała żadnej klasie czystości. Na taką ocenę wód decydujący wpływ miały obserwowane bardzo wysokie ilości suchej masy sestonu, bardzo wysoka zawartość chlorofilu "a", azotu całkowitego, azotu mineralnego, fosforu całkowitego i bardzo wysokie przewodnictwo właściwe wód. W wodzie stwierdzono występowanie bardzo wysokich stężeń zanieczyszczeń organicznych wyrażonych wskaźnikami BZT5 i ChZT-Cr w stosunku do wartości dopuszczalnych w wodach jeziorowych o I klasie czystości.

    Pod względem bakteriologicznym wody jeziora kwalifikują się do II klasy czystości co wskazuje, że do jeziora nadal odprowadzane są zanieczyszczenia antropogenne.

    Utrzymujący się od lat zły stan jakości wód jeziora Wojnowskiego Wschodniego skłania do podjęcia bardziej szczegółowych działań ochronnych w zlewni rzeki Obry Leniwej, której stan czystości bezpośrednio wpływa na jakość wód jeziora.

     

    III. WNIOSKI

    1. Jezioro Wojnowskie Wschodnie charakteryzuje się pod względem wskaźników fizyko chemicznych wodą niskiej jakości ( poza klasami czystości), pod względem bakteriologicznym wodą średniej jakości ( II klasa czystości).
    2. Jezioro Wojnowskie Wschodnie ma niekorzystne warunki naturalne (poza kategorią podatności na degradację) i jest bardzo podatne na wpływy zanieczyszczeń zewnętrznych. W związku z małą odpornością jeziora na czynniki degradujące, nawet niewielki dopływ ścieków do jeziora przyczynia się do pogorszenia jakości jego wód.
    3. Duża liczebność organizmów planktonowych, zdecydowana dominacja wśród fitoplanktonu sinic z dwoma bardzo licznymi gatunkami, zdecydowana dominacja w zooplanktonie Keratella cochlearis f. tecta i Chydorus sphaericus, zmniejszenie różnorodności gatunkowej w fitoplanktonie latem wskazuje na wysoką trofię jeziora. Jezioro Wojnowskie Wschodnie zalicza się do jezior politroficznych.
    4. Utrzymujący się od lat zły stan jakości wód jeziora Wojnowskiego Wschodniego skłania do podjęcia bardziej rygorystycznych działań ochronnych w zlewni rzeki Obry Leniwej, której stan czystości bezpośrednio wpływa na jakość wód jeziora.

     

    IV. WYKORZYSTANE MATERIAŁY

    1. Dojlido J., R., "Chemia wód powierzchniowych" Wydawnictwo Ekonomia i Środowisko Białystok 1995r.
    2. Kondracki J., "Geografia fizyczna Polski" PWN W-wa 1978 r.
    3. Kudelska D., Cydzik D., Soszka H., "Wytyczne monitoringu podstawowego jezior" PIOŚ W-wa 1994 r.
    4. Lenartowski M., Grzybowski J., Szybowski J., Chęciński Z., Tonder J., Gruszewski M., "Monografia jezior Województwa Zielonogórskiego - materiały zbiorcze" Instytut Kształtowania Środowiska Oddział we Wrocławiu Zakład Ochrony Środowiska w Zielonej Górze Zielona Góra 1980 r.
    5. Stachy J., praca zbiorowa "Atlas Hydrologiczny Polski" IMiGW W-wa 1986 r.
    6. materiały archiwalne WIOŚ Zielona Góra
    ©Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze
    data aktualizacji: 28-05-2002r.