WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA

W ZIELONEJ GÓRZE

 

JEZIORO WILKOWSKIE

 

KOMUNIKAT O JAKOŚCI WÓD

W 1999 r

 

 

WYDZIAŁ MONITORINGU

Zielona Góra październik 2000
Licznik odwiedzin: 1


Ostatnia aktualizacja 01-03-27
Przez Wojciech Konopczyński
E-mail:
wojkon02@poczta.onet.pl


S P I S T R E Ś C I

  • I. CHARAKTERYSTYKA JEZIORA WILKOWSKIEGO

    1.- Wstęp

    2.- Położenie geograficzne jeziora

    3.- Morfometria

    4.- Roślinność

    5.- Hydrologia

    6.- Charakterystyka zlewni

    7.- Użytkowanie jeziora

    8. - Źródła zanieczyszczeń wód

    9.- Warunki meteorologiczne

    10.- Ocena podatności wód jeziora na degradację

    II. CHARAKTERYSTYKA JAKOŚCI WÓD JEZIORA WILKOWSKIEGO

    1.- Warunki termiczno-tlenowe jeziora

    2.- Wyniki badań fiz.-chem. i bakteriologicznych dopływów i odpływu

    3.- Wyniki badań fiz-chem. i bakteriologicznych wód jeziora

    4.- Wyniki badań hydrobiologicznych

    5.- Ocena stanu czystości wód jeziora

    III. WNIOSKI

    IV. WYKORZYSTANE MATERIAŁY

  • spis rysunków:

    1. Lokalizacja jeziora

    2. Plan batymetryczny

    3. Zlewnia jeziora

    4. Wykresy termiczno tlenowe

    spis tabel:

    1. Dane ogólne

    2. Dane morfometryczne

    3. Wykaz izobat jeziora

    4. Informacja o roślinnosci jeziora

    5. Dane o zlewni

    6. Cieki zwiazane z jeziorem

    7. Informacje o uzytkowniu jeziora

    8. Żródła zanieczyszczeń jeziora

    9. Ocena podatności na degradację

    10. Warunki termiczno - tlenowe jeziora

    11. Podstawowe wskaźniki zanieczyszczeń - cieki

    12. Podstawowe wskaxniki zanieczyszczeń - jezioro

    13. Dodatkowe wskaźniki zanieczyszczeń - jezioro

    14. Wyniki badań hydrobiologicznych

    15. Ocena stanu czystosci wód jeziora

    załączniki:

    1. Kopia karty batymetrycznej jeziora IRŚ Olsztyn

    2. Kopia planu batymetrycznego jeziora IRŚ Olsztyn


    I CHARAKTERYSTYKA JEZIORA WILKOWSKIEGO

    1. Wstęp

    W 1999 roku Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze przeprowadził badania jakości wód jeziora Wilkowskiego w ramach monitoringu regionalnego jezior. Monitoring ten opiera się na okresowych (zwykle 5 letnich) badaniach wybranych jezior wiosną i latem. Poprzednio wody jeziora Wilkowskiego badane były w roku 1993. Woda jeziora w 1999 r. kontrolowana była w jednym plosie. Dodatkowo badaniem stanu czystości objęto dopływ i odpływ z jeziora. Zakres analiz i badań był zgodny z "Systemem Oceny Jakości Jezior" opracowanym przez Instytut Ochrony Środowiska w Warszawie. Poniżej, w formie komunikatu, przedstawiono wyniki badań uzyskane w 1999 r.

    2. Położenie geograficzne jeziora

    Jezioro położone jest w południowej części Pojezierza Lubuskiego na terenie Równiny Torzymskiej zajmującej powierzchnię 1563 km2. Obszar jest równiną sandrowa z wynurzajacymi się spod piasków kępami morenowymi i opadająca w kierunku doliny Odry stromą krawędzią. Równina Torzymska należy do obszarów o dużym zalesieniu i rzadkim zaludnieniu. [Kondracki 1987 r.] Jezioro znajduje się na 52°14' szerokości geograficznej i 15°28' długości geograficznej, na wysokości 78,7 m n.p.m.. W zlewni rzek Borowianki, Ołoboku i Odry.

    Tabela nr 1

    D A N E --O G Ó L N E
    Jezioro - WILKOWSKIE
    Województwo: LUBUSKIE
    Powiat: świebodziński
    Gmina:

    Świebodzin

    Typ gminy:

    gmina

    miejsko - wiejska

    Lokalizacja :

    Makroregion :

    Pojezierze Lubuskie

    Mezoregion :

    Równina Torzymska

    Wysokość n.p.m.:

    78,7 m

    Szerokość geog.:

    52°15'

    Długość geog. :

    15°28'

    Dorzecze :

    Borowianka

    ------

    Ołobok

     

    Odra

     

    Bałtyk

     

    Rys nr 1.- Lokalizacja JEZIORA WILKOWSKIEGO

    SKALA 1 : 50 000

     

    3. Morfometria

    Według danych z karty batymetrycznej sporządzonej w 1961 roku przez Instytut Rybactwa Śródlądowego (PR-/10-183/62) [załącznik nr 1] jezioro Wilkowskie posiada powierzchnię zwierciadła wody - 130,5 ha, głębokość maksymalną 23,7 m, głębokość średnią - 8,9 m. Całkowita objętość wód jeziora wynosi 11701,8 tys.m3. Długość maksymalna jeziora - 1 700 m, długość efektywna 1 700 m, szerokość maksymalna - 1040 m, szerokość efektywna - 1040 m, długość linii brzegowej misy jeziora 5025 m. Na jeziorze nie występują wyspy. Z jeziora wypływa rzeka Borowianka

    Tabela nr 2

    Dane morfometryczne

    Rok pomiarów : 1962
    Dane morfometr. : Inst.Rybactwa Śródl.
    nr.jez. (IRŚ) : PR-/10-183/62
    Powierzchnia zwierciadła : 130,5 ha
    Powierzchnia wysp : 0,0 ha
    Głębokość maksymalna : 23,7 m
    Głębokość średnia : 8,9 m
    Objętość : 11701,8 tys m3
    Długość maksymalna : 1700 m
    Szerokość maksymalna : 1040 m
    Długość efektywna : 1700 m
    Szerokość efektywna : 1040 m
    Linia brzegowa ogółem : 5025 m
    Linia brzegowa wysp : 0 m

    Jezioro Wilkowskie jest jeziorem polodowcowym. Leży w dnie rynny glacjalnej, której pochodzenie jest związane ze zlodowaceniem bałtyckim, z jego faza leszczyńską . Rynny oraz rozległe pola sandrowe powstały w okresie aktywności lodowca i wód z nim związanych. Według danych z wierceń, półncne obrzeże jeziora jest zbudowane z glin, których zaleganie stwierdzono jeszcze na rzędnej 60 m n.p.m. Kr czyli 4 m wyżej niż największe zagłębienie jeziora. Daje to podstawę sądzić, że wody jeziora posiadają kontakt hydrauliczny z uwodnioną warstwą piaszczystą, podglinową. Obrzeże południowe jeziora budują sandrowe osady piaszczyste związane z deglacjacją lądolodu bałtyckiego. Miąższość osadów piaszczystych sandrowych przekracza 10 m. Jezioro Wilkowskie ma bardzo korzystny wskaźnik wydłużenia 1,6 i korzystny wskaźnik rozwoju linii brzegowej 1,24. Najniższa izobata 20 m położona jest prawie centralnie w czaszy jeziora, wewnątrz której występuje maksymalne przegłębienie 23.7 m. Całość przyległego do jeziora terenu wybrzeża, z wyjątkiem jego części północnej stanowią łagodne zbocza. Tam gdzie występują łagodne zbocza ławica przybrzeżna charakteryzuje się rozległym płytkim litoralem, zakończonym szczątkowym epilitoralem nie mającym wyraźnego urwiska. Dno partii przybrzeżnych jest piaszczyste i porośnięte roślinnością wynurzoną.

     

    Rys nr 2.- Plan batymetryczny JEZIORA WILKOWSKIEGO

     

    :

    -piony pomiarowo-kontrolne na jeziorze

    - stanowiska kontrolno-pomiarowe na ciekach

     

    Tabela nr 3

    W Y K A Z ----I Z O B A T ----J E Z I O R A
    Jezioro WILKOWSKIE
     
    Rok pomiaru: 1962
     
    Lp. Izobata Powierzchnia określona Objętość warstwy między
      [m] izobatą [ha] izobatami [tys.m3]
           
    1 0 130,5  
          1242,3
    2 1 118,1  
          1651,5
    3 2,5 102,4  
          2313,2
    4 5 83,1  
          1900
    5 7,5 69,1  
          1579
    6 10 54,4  
          1255,7
    7 12,5 43,4  
          895,7
    8 15 28,8  
          793
    9 20 5,8  
          71

    4. Roślinność

    Linia brzegowa zachodniej części jeziora jest zabagniona, porośnięta typowa roślinnością dla epilitoralu. Szerokość tego pasa wynosi 5 - 15 m i charakteryzuje się występowaniem takich gatunków roślin jak turzyce, skrzyp bagienny, sit siny i w mniejszych ilościach kosaciec żółty, tatarak zwyczajny czy mięta wodna.

    W pozostałej części jeziora linię brzegową pokrywają rośliny gatunkowo mało zróżnicowane. Głównie to wiechlina błotna, a miejscami płaty turzyc niskich. Pas helofitów, roślinność zakorzeniona w dnie i wznosząca się ponad wodę ma szerokość 10 - 40 m i obejmuje ok. 82 % linii brzegowej. Reprezentowany jest głównie przez trzcinę pospolitą, pałkę wąskolistną, a miejscami oczeret jeziorny. Cechą charakterystyczną roślinności wodnej jeziora jest brak roślin o liściach i kwiatach pływających - nimfeidów. Bezpośrednio za pasem helofitów leżą łąki podwodne tworzone z roślin zanurzonych - elodeidów, często wnikające w obszar roślin wynurzonych. Roślinność zanurzoną tworzą rogatek sztywny, moczarka kanadyjska, włosiennicznik krążkolistny, rdestnica szczeciolistna, wywłócznik kłosowy, ramienice. Łącznie roślinność wodna zajmuje 47,7 ha, (co stanowi 36,7 % powierzchni jeziora), w tym: roślinność wynurzona (helofity) 10,4 ha - 8 %, roślinność zanurzona (elodeidy) 37,3 ha - 28,7 %. Na jeziorze wyróżnić można pod względem florystycznym trzy typy litoralu:

    Z porównania zasięgu występowania roślin wodnych jeziora podanych przez IRS z 1966 r i IKŚ z lat 1977 - 78 wynika, że pas roślinności wynurzonej helofitów zmniejszył się z 15 ha do 10,4 ha. Obszar roślinności zanurzonej - elodeidów powiększył się z 17 ha do 37,3 ha.

    Tabela nr 4

    I N F O R M A C J E - ---O -----R O Ś L I N N O Ś C I -----J E Z I O R A
    Jezioro WILKOWSKIE
     
    Rok pomiaru : 1962
    Źródło danych : Inst.Rybactwa Śródl.
    ROŚLINNOŚĆ WODNA WYNURZONA
    powierzchnia : 14,4 ha
    procent pow. zwierciadła wody : 11,0 %
    procent dług. linii brzegowej : 87,6 %
    ROŚLINNOŚĆ WODNA ZANURZONA
    powierzchnia : 17,0 ha
    procent pow. zwierciadła wody : 13,0 %
     
    Rok pomiaru : 1978
    Źródło danych : Inst.Ochr.Środowiska
    ROŚLINNOŚĆ WODNA WYNURZONA
    powierzchnia : 10,4 ha
    % pow. zwierciadła wody : 8,0 %
    % dług. linii brzegowej : 87,0 %
    ROŚLINNOŚĆ WODNA ZANURZONA
    powierzchnia : 37,3 ha
    % pow. zwierciadła wody : 28,6 %

    Wyrywkowe badania hydrobiologiczne planktonu jeziora przeprowadzone w 1976 i 1977 r w m-cach wrześniu i lutym wykazały, że wśród oznaczonych wskaźników saprobowych przeważają gatunki beta-mezosaprobowe. Na większych głębokościach przeważały organizmy alfa-mezosaprobowe. Pojawiały się tam również polisaproby, a wśród nich bakterie siarkowe, co świadczyło o obecności siarkowodoru w osadach dennych i przydennej warstwie wody.

    W czasie badań jeziora w roku 1999 nie prowadzono adań florystycznych. Zaobserwowano jedynie podobny jak w 1980 r rozkład i skład gatunkowy roślin.

    5. Hydrologia

    Jezioro Wilkowskie jest jeziorem odpływowym, o wahaniach zwierciadła wody charakterystycznym dla tego typu jezior. Najwyższe stany notowane są w miesiącach zimowowych - 78,70 m a najniższe we wrześniu i październiku - 78,46 m. Amplituda wahań zwierciadła wody wynosiła 24 cm. Ustalony w latach siedemdziesiątych w wyniku dwuletnich pomiarów bezpośrednich na odpływie roczny odpływ z jeziora wyniósł 18,1 l/s, a suma roczna odpływu została określona na 602,4 tys. m3. Przy objętości jeziora 11701, 8 tys m3 teoretyczny czas wymiany wody w jeziorze trwa 19 lat i 155 dni.

    Ustalene empirycznie charakterystyczne przepływy na wylocie z jeziora Wilkowskiego odbiegają znacznie od bezpośrednich pomiarów,. Wynika to z charakteru zlewni, która została sztucznie powiększona

     

    6. Charakterystyka zlewni

    Powierzchnia zlewni jeziora Wilkowskiego do przekroju na odpływie z jeziora wynosi 22,54 km2 i mieści się w całości w granicach gminy Świebodzin. Na jej obszarze leża dwie wsie Wilkowo i Ługowo. Zlewnia jeziora Wilkowskiego leży we wschodniej części Wysoczyzny Lubuskiej zwanej Pagórkami Świebodzińsko Sulecińskimi. Głównym akcentem zlewni jest rynna glacjalna, zwana Wilkowsko Przetocznicką. Dno rynny ma charakter wyrównany ze spadkiem ku południowi o typie rzeźby równinno falistym. Część północna zlewni zalega morena denna falista, a pozostała część zlewni to sandr. Morena denna zbudowana jest z glin zwałowych o miąższości 1 do 7 m podścielanych piaskami. W obszarze sandru występują piaski drobno i średnio ziarniste oraz żwirki, w warstwie o miąższości od 1 do 8 m zalegające na glinie zwałowej. Użytkownie powierzchni zlewni całkowitej przedstawia się nastepująco: grunty orne 1623 ha - 72 %, użytki zielone 78 ha - 3,5 %, lasy 230 ha - 10,2 %, jeziora 130,5 ha - 5,8 %, inne 192,5 ha - 8,5 %.

    Tabela nr 5

    =Dane o zlewni =
    Powierzchnia zlewni całkowitej: 22,5 km2
    Źródło danych : Inst.Ochr.Środowiska
     
    Wymiana wody w jeziorze około : 5 %
    Źródło danych : Inst.Ochr.Środowiska
     
    Cieki związane z jeziorem : są
    Uwagi : okresowo odwodnienie rowem z kierunku wsi Ługowo (obszar bezodpływowy).

    Zlewnia naturalna jeziora została sztucznie powiększona przez wykonanie rowu odwadniajacego obszar bezodpływowy leżący na północny wschód od wsi Ługowo. Rów odwadniający prowadzi wodę okresowo , przeważnie w okresie wiosennych roztopów i długotrwałych opadów deszczu o dość znacznym natężeniu. Rów łączący jeziora Wilkowskie i Trzcinno posiada łamany spadek, a obecny jego stan nie pozwala na korespondencję wody miedzy jeziorami.

    Tabela nr 6

    C I E K I ----Z W I Ą Z A N E---- Z -------J E Z I O R E M

    ======================== Jezioro WILKOWSKIE=================
    Lp. Rodzaj cieku Symbol Nazwa cieku Stanowisko Uwagi
    1 dopływ A Rów b.n. (z pn.) 21  
    2 dopływ B Rów b.n. (ze wsch.) 22  
    3 odpływ O Borowianka 31  

    Jedyny odpływ z jeziora zwany Borowianką, bedący lewobrzeżnym dopływem Ołoboku, przy odpływie z jeziora zamykany jest zastawką żelbetową o św. 1,20 m. W trakcie badań w 1999 r zastawka była zdemontowana.

     

    Rys nr 3.- Zlewnia JEZIORA WILKOWSKIEGO

     

    Sieć hydrograficzna zlewni jest słabo rozwinieta. Łącznie znajduje się tu ok. 11 km cieków i rowów co daje gestość sieci 5 m/ha.

    W zlewni dominują gleby wytworzone z piasków słabogliniastych i gliniastych 69,2 %, następnie gleby wytworzone z glin 27,8 % oraz gleby murszowo-torfowe 3 % ogólnej powierzchni uzytków rolnych.
    Obrzeża jeziora są zalesione w większości starym drzewostanem mieszanym. Tereny użytkowane rolniczo przylegają do jeziora od strony północno zachodniej, są jednak od wody oddzielone pasem zakrzaczeń lub lasu.

    7. Użytkowanie jeziora

    Jezioro użytkowane jest przez Polski Związek Wędkarski Zarząd Okręgu w Zielonej Górze. Całoroczną funkcją jeziora jest gospodarka rybna, natomiast w okresie letnim pełni również funkcje wypoczynkową. Nad jeziorem zlokalizowany jest jeden ośrodek wypoczynkowy. Jezioro przylega do miejscowości Wilkowo. Na jeziorze obowiązuje strefa ciszy motorowej. Jezioro położone jest na obszarze chronionego krajobrazu.

    Tabela nr 7

    I N F O R M A C J E ------O -----U Ż Y T K O W A N I U ------J E Z I O R A
    Jezioro WILKOWSKIE
     
    Rok pomiaru: 1993
    UŻYTKOWANIE
    typ rybacki: sielawowe
    gospodarka rybacka: jest prowadzona
    transport wodny: nie ma
    ujęcie do picia: nie ma
    ujęcia dla przemysłu: jest
    OBIEKTY
    ilość miast: 0
    ilość wsi: 1
    il. ośrodków wczasowych: 1
    il. pól namiotowych: 0
    zabudowa rekreacyjna: nieliczna
    FORMY UŻYTKOWANIA ZIEMI: przewaga lasów
    Źródła zanieczyszczeń : są
    Uwagi: wody pochłodnicze z Gorzelni w Wilkowie
    Ważność danych od roku : 1993 do roku : 1993
     
    Rok pomiaru: 1999
    UŻYTKOWANIE
    typ rybacki: sielawowe
    gospodarka rybacka: jest prowadzona
    transport wodny: nie ma
    ujęcie do picia: nie ma
    ujęcia dla przemysłu: nie ma
    OBIEKTY
    ilość miast: 0
    ilość wsi: 1
    il. ośrodków wczasowych: 1
    il. pól namiotowych: 1
    zabudowa rekreacyjna: nieliczna
    FORMY UŻYTKOWANIA ZIEMI: przewaga lasów
    Źródła zanieczyszczeń : nie ma
    Uwagi:
    Ważność danych od roku : 1999 do roku : 1999

    Formy ochrony : Strefa ciszy motorowej.

    8. Źródła zanieczyszczeń wód.

    Jezioro pozbawione jest bezpośrednich źródeł zanieczyszczeń. Ścieki z istniejącego Ośrodka Wypoczynkowego gromadzone są w zbiorniku bezodpływowym i okresowo wywożone na oczyszczalnię ścieków. Do roku 1990 jezioro przyjmowało ścieki z gorzelni rolniczej zlokalizowanej w Wilkowie.

    Tabela nr 8

    Ź R Ó D Ł A----- Z A N I E C Z Y S Z C Z E Ń ------J E Z I O R A

    Jezioro WILKOWSKIE

    nazwa źródła zanieczyszczeń: Gorzelnia w Wilkowie
    miejscowość: Wilków
    sposób oczyszczania ścieków: bez oczyszczania
    odprowadzanie ścieków: bezpośrednie
    data pomiarów: 10.1991
    ilość ścieków: 90,0 [m3/doba]
    ładunek BZT5: 0,16 [kg O2/doba]
    ładunek fosforu: - [kg P/doba]
    Ważność danych od roku: 1993 do roku: 1993

     

    9. Warunki meteorologiczne

    Jezioro Wilkowskie leży w VI krainie klimatycznej zwanej Pojezierzem Lubuskim. Obejmuje ona tereny wysoczyzny 50 - 120 m n.p.m. Kr. Kraina VI ze względu na wyższe położenie, jest nieco chłodniejsza od otaczających pradolin. Opady atmosferyczne wykazują duże zróżnicowanie od 650 mm na obszarze Puszczy Rzepińskiej do 525 mm we wschodniej części Krainy.

    Dla najbliższej od jeziora stacji klimatycznej w Świebodzinie średni roczny opad z okresu 1891 - 1930 wyniósł 544 mm, Najwyższa średnia miesięczna temperatura z okresu 1951 - 1965 wynosi 18 °C (lipiec) a najniższa - 1,9 °C (luty). Maksymalną temperaturę notowano w lipcu 37,3 °C a najniższą w styczniu -12,2 °C. Czas trwania lata wynosi 92 - 98 dni (temperatura średnio dobowa 15 °C). W ciągu roku najczęściej występują wiatry wiejące z kierunków zachodnich. W porze wiosennej wzrasta aktywność wiatrów z północy.

    W czasie badań wiosennych w dniu 29 marca 1999 r temperatura powietrza wynosiła 11°C, było pochmurnie, wiał słaby wiatr z kierunku północnego o sile 1 m/s. W czasie badań letnich w dniu 25 sierpnia 1999 r temperatura powietrza wynosiła 21 °C, było słonecznie, wiał wiatr z kierunku północno, wschodniego o sile 2 m/s.

    10. Ocena podatności wód jeziora na degradację

    Jezioro Wilkowskie zasilane jest wobec braku stałych dopływów powierzchniowych wodami podziemnymi a odwadniane przez niewielki ciek Borowiankę. Charakteryzuje się dobrą naturalną I kategorią odporności na wpływ zanieczyszczeń antropogennych. Zlewnia bezpośrednia jeziora porośnięta jest w większości lasem. Jezioro ma bardzo korzystny wskaźnik wydłużenia , korzystny wskaźnik rozwoju linii brzegowej i małą powierzchnię zlewni w stosunku do objętości wód.

    Tabelę oceny podatności na degradację jeziora Wilkowskiego zmieszczono poniżej.

    Tabela nr 9

    Ocena podatności na degradację (1999)
     
    Jezioro : WILKOWSKIE
     
    Województwo:LUBUSKIE
    Powiat :świebodziński
    Gmina :Świebodzin
    Typ gminy :gmina miejsko - wiejska
     
    Wskaźnik Jednostki Wartość wskaźnika Punktacja
    Głębokość średnia () m 8,9 2
    V jeziora / L jeziora tys.m3/m 2,33 2
    Stratyfikacja wód % 25,8 2
    P dna czynnego / V epilimnionu (m2)/(m3) 0,09 1
    Wymiana wody w roku % 5 1
    Współczynnik Schindlera - P zlewni(z P jeziora)/ V jeziora (m2)/(m3) 1,9 1
    Sposób zagospodarowania zlewni bezpośredniej   przewaga lasów 1
    Wynik punktacji i sumaryczna kategoria podatności jeziora   I kategoria 1,43

     


    II CHARAKTERYSTYKA JAKOŚCI WÓD JEZIORA WILKOWSKIEGO

    1. Warunki termiczno - tlenowe jeziora.

    Jezioro charakteryzuje się głębokością maksymalną 23,7 m i dużą głębokością średnią 8,9 m. W jeziorze od 7 metra występuje stratyfikacja termiczna. W okresie wiosennym temperatura wody była wyrównana w pionie i wody jeziora były dobrze natlenione do dna ( 11,3 - 15,3 mg O2/dm3). Latem poniżej 7 metra występuje warstwa metalimnionu a od 11 metra warstwa hypolimnionu. W okresie badań hypolimnion był całkowicie odtleniony.

    Tabela nr 10

    W A R U N K I ---------T E R M I C Z N O - T L E N O W E -------J E Z I O R A

    Jezioro WILKOWSKIE

     
    Data badania: 29-03-1999
    Okres poboru prób: wiosna Hypolimnion: nie występuje
    Stanowisko: 01 Metalimnion: nie występuje
     
    Lp. głębokość temperatura tlen
      [m] [°C] [mg/l]
    1 1 5,4 15,3
    2 2 4,6 14,9
    3 3 4,5 14,8
    4 4 4,5 14,8
    5 5 4,5 14,8
    6 6 4,5 14,8
    7 7 4,4 14,7
    8 8 4,4 14,7
    9 9 4,4 14,7
    10 10 4,4 14,7
    11 11 4,3 14,7
    12 12 4,3 14,7
    13 13 4,3 14,6
    14 14 4,3 14,6
    15 15 4,3 14,7
    16 16 4,3 14,6
    17 17 4,3 14,6
    18 18 4,3 14,6
    19 19 4,3 14,5
    20 20 4,3 14,5
    21 21 4,2 11,3
     
    Data badania: 25-08-1999
    Okres poboru prób: lato Hypolimnion: występuje
    Stanowisko: 01 Metalimnion: od 7,0 m do 11,0 m
    Lp. głębokość temperatura tlen
      [m] [°C] [mg/l]
    1 1 19,1 9,4
    2 2 19,1 9,4
    3 3 19 9,4
    4 4 18,9 9,4
    5 5 18,9 9,5
    6 6 18,8 9,3
    7 7 18,2 7,9
    8 8 16,3 0,9
    9 9 11,3 0,1
    10 10 7,9 0
    11 11 6,6 0
    12 12 6,1 0
    13 13 5,9 0
    14 14 5,6 0
    15 15 5,4 0
    16 16 5,3 0
    17 17 5,2 0
    18 18 5,2 0
    19 19 5,1 0
    20 20 5,1 0
    21 21 5 0

     

    Rys nr 4.- Wykresy termiczno tlenowe

    JEZIORO WILKOWSKIE - PROFIL TERMICZNO TLENOWY Z DNIA 29-03-1999 R

     

    JEZIORO WILKOWSKIE - PROFIL TERMICZNO TLENOWY Z DNIA 25-08-1999 R

     

    2. Wyniki badań fiz. - chem. i bakteriologicznych dopływów i odpływu

    Ocenę jakości wód dopływów przeprowadzono w nawiązaniu do wartości wskaźników zanieczyszczeń śródlądowych wód powierzchniowych określonych w załączniku nr 1 rozp. MOŚZNiL z dn 5.XI.1991 r. na podstawie wyników badań przeprowadzonych w 1999 roku. Tabele z wynikami zamieszczono poniżej.

    Tabela nr 11

    P O D S T A W O W E -----W S K A Ź N I K I ------Z A N I E C Z Y S Z C Z E Ń

    CIEKI

    Jezioro WILKOWSKIE

    Stanowisko: 22 Ciek: dopływ Przepływ chwilowy: 0,5 [l/sek]
    Nazwa cieku: Rów b.n. (ze wsch.) Data badania: 29-03-1999
    Obserwacje: brak
    Lp. Podstawowe - odpływ/dopływ wartość j. miary
    1 Tlen 7 mg O2/l
    2 ChZT metodą dwuchromianową 58,5 mg O2/l
    3 BZT5 2 mg O2/l
    4 Utlenialność 21,6 mg O2/l
    5 Fosforany 0,013 mg P/l
    6 Fosfor całkowity 0,054 mg P/l
    7 Azot amonowy 0,81 mg N/l
    8 Azot azotanowy 0,2 mg N/l
    9 Azot organiczny 0,83 mg N/l
    10 Azot całkowity 1,83 mg N/l
    11 Przewodność elektrolit. wł. 491 µS/cm
    12 Miano coli typu kałowego 4  
     
    Stanowisko: 31 Ciek: odpływ Przepływ chwilowy: 76,2 [l/sek]
    Nazwa cieku: Data badania: 29-03-1999
    Obserwacje: brak
    Lp. Podstawowe - odpływ/dopływ wartość j. miary
    1 Tlen 13,2 mg O2/l
    2 ChZT metodą dwuchromianową 33,3 mg O2/l
    3 BZT5 6,7 mg O2/l
    4 Utlenialność 8,8 mg O2/l
    5 Fosforany 0,005 mg P/l
    6 Fosfor całkowity 0,023 mg P/l
    7 Azot amonowy 0,63 mg N/l
    8 Azot azotanowy 0,03 mg N/l
    9 Azot organiczny 0,6 mg N/l
    10 Azot całkowity 1,26 mg N/l
    11 Przewodność elektrolit. wł. 263 µS/cm
    12 Miano coli typu kałowego 0,4  
     
    Stanowisko: 31 Ciek: odpływ Przepływ chwilowy: 4,9 [l/sek]
    Nazwa cieku: Data badania: 25-08-1999
    Obserwacje: brak
    Lp. Podstawowe - odpływ/dopływ wartość j. miary
    1 Tlen 6,3 mg O2/l
    2 ChZT metodą dwuchromianową 28 mg O2/l
    3 BZT5 2,3 mg O2/l
    4 Utlenialność 7,6 mg O2/l
    5 Fosforany 0,01 mg P/l
    6 Fosfor całkowity 0,03 mg P/l
    7 Azot amonowy 0,25 mg N/l
    8 Azot azotanowy 0,09 mg N/l
    9 Azot organiczny 1,05 mg N/l
    10 Azot całkowity 1,39 mg N/l
    11 Przewodność elektrolit. wł. 284 µS/cm
    12 Miano coli typu kałowego 0,4  

    Jakość wód Rowu bez nazwy (dopływ A-21 ) nie oceniono - ciek okresowy tylko w czasie intensywnych opadów.

    Jakość wód Rowu bez nazwy ze wschodu (dopływ B-22) pod względem wskaźników fizyko chemicznych w okresie wiosennym ze względu na występujące w wodzie zwiekszone stężenie substancji organicznych wyrażone wskaźnikiem ChZT-Mn i ChZT-Cr odpowiadała II klasie czystości wód powierzchniowych. Pod względem sanitarnym wody były czyste i odpowiadały I klasie czystości. W okresie badań letnich ciek nie prowadził wody.

    Jakość wód rz. Borowianki (odpływ O-31) pod względem wskaźników fizyko chemicznych w okresie wiosennym odpowiadała II klasie czystości ze względu na podwyższoną zawartość zanieczyszczeń organicznych wyrażoną wskaźnikami BZT5 w stosunku do norm obowiązujących dla wód I klasy czystości. Latem zaobserwowano również zwiększone stężenie zanieczyszczeń organicznych wyrażone wskaźnikiem ChZT-Cr co zakwalifikowało wody odpływu do II klasy czystości . Pod względem sanitarnym wody odpływu były czyste wiosną i odpowiadały I klasie czystości natomiast latem były nico zanieczyszczone odpowiadały II klasie czystosci.

    3. Wyniki badań fiz. - chem. i bakteriologicznych wód jeziora.

    W okresie badań wiosennych woda jezior Wilkowskiego charakteryzowała się słabo zasadowym odczynem, niską zawartością wapnia w stosunku do średniej dla wód powierzchniowych płynących, choć stosunek ilości wapnia do magnezu wynosił 6 : 1. Na niskim poziomie, odpowiadającym dopuszczalnym dla wód powierzchniowych I klasy czystości kształtowała się zawartość sodu, potasu, chlorków i siarczanów .

    W okresie wiosennym wskaźnikiem zanieczyszczenia odbiegającym od normy była ilość suchej masy sestonu ( wartość wskaźnika przekroczyła normę dopuszczalną dla III klasy czystości wód stojących). Ponadto w wodzie stwierdzono wysoką zawartość chlorfilu "a". Przezroczystość wód jeziora była dość dobra na poziomie II klasy czystości.

    Tabelan nr 12

    P O D S T A W O W E -----W S K A Ź N I K I ------Z A N I E C Z Y S Z C Z E Ń

    JEZIORO

    JEZIORO WILKOWSKIE

    Stanowisko: 01 Okres: wiosna
    Głębokość: 21 [m] Data badania: 29-03-1999
    Obserwacje: brak
    Lp. Podstawowe - wiosna miejsce poboru próby wartość j. miary
    1 Fosforany 1 m pod powierzchnią 0,006 mg P/l
    2 Fosfor całkowity 1 m pod powierzchnią 0,028 mg P/l
    3 Azot mineralny 1 m pod powierzchnią 0,17 mg N/l
    4 Azot całkowity 1 m pod powierzchnią 1,01 mg N/l
    5 Przewodność elektrolit. wł. 1 m pod powierzchnią 251 µS/cm
    6 Chlorofil 1 m pod powierzchnią 22,8 mg/m3
    7 Sucha masa sestonu 1 m pod powierzchnią 40,3 mg/l
    8 Widzialność krążka Secchiego   2,5 m
    9 Miano coli typu kałowego 1 m pod powierzchnią 20  
    10 Miano coli typu kałowego 1 m nad dnem 20  
     
    Lp. Charakteryst. dla źródeł zan. miejsce poboru próby wartość j. miary
    1 Pestycydy chloroorganiczne 1 m pod powierzchnią 0,01 µg/l
    2 Fenole lotne 1 m pod powierzchnią 0 mg/l
    3 Ołów 1 m pod powierzchnią 0,0008 mg Pb/l
    4 Miedź 1 m pod powierzchnią 0,0028 mg Cu/l
    5 Cynk 1 m pod powierzchnią 0,059 mg Zn/l
    6 Kadm 1 m pod powierzchnią 0,0004 mg Cd/l
    7 Chrom ogólny 1 m pod powierzchnią 0 mg Cr/l
     
    Stanowisko: 01 Okres: lato
    Głębokość: 22 [m] Data badania: 25-08-1999
    Obserwacje: brak
    Lp. Podstawowe - lato miejsce poboru próby wartość j. miary
    1 ChZT metodą dwuchromianową 1 m pod powierzchnią 24 mg O2/l
    2 BZT5 1 m pod powierzchnią 1,9 mg O2/l
    3 Fosfor całkowity 1 m pod powierzchnią 0,03 mg P/l
    4 Azot całkowity 1 m pod powierzchnią 1,87 mg N/l
    5 Chlorofil 1 m pod powierzchnią 5,3 mg/m3
    6 Sucha masa sestonu 1 m pod powierzchnią 15,4 mg/l
    7 Widzialność krążka Secchiego   3,8 m
    8 Miano coli typu kałowego 1 m pod powierzchnią 17  
    9 Miano coli typu kałowego 1 m nad dnem 4  
    10 BZT5 1 m nad dnem 7,1 mg O2/l
    11 Fosfor całkowity 1 m nad dnem 0,24 mg P/l
    12 Azot amonowy 1 m nad dnem 1,35 mg N/l
     
    Lp. Charakteryst. dla źródeł zan. miejsce poboru próby wartość j. miary
    1 Pestycydy chloroorganiczne 1 m pod powierzchnią 0,002 µg/l
    2 Fenole lotne 1 m pod powierzchnią 0,002 mg/l
    3 Ołów 1 m pod powierzchnią 0,0005 mg Pb/l
    4 Miedź 1 m pod powierzchnią 0,003 mg Cu/l
    5 Cynk 1 m pod powierzchnią 0,019 mg Zn/l
    6 Kadm 1 m pod powierzchnią 0,0004 mg Cd/l
    7 Chrom ogólny 1 m pod powierzchnią 0,0001 mg Cr/l

    W okresie badań letnich woda miała odczyn słabo zasadowy przy powierzchni i obojętny przy dnie, zawartość wapnia kształtowała się na niskim poziomie w stosunku do zawartości w wodach powierzchniowych płynących (stosunek Ca : Mg wynosił przy powierzchni tylko 2 : 1 a przy dnie 5 : 1), Na niskim odpowiadającym dopuszczalnym dla wód powierzchniowych I klasy czystości kształtowała się zawartość sodu, potasu, chlorków i siarczanów zarówno w warstwie powierzchniowej jak i przydennej.

    W okresie letnim wskaźnikiem zanieczyszczenia odbiegającym od normy była sucha masa sestonu. Jej ilość przekroczyła wartości graniczne określone dla III klasy czystości wód stojących. Ponad to w wodzie jeziora stwierdzono wysoką zawartość azotu całkowitego w warstwie powierzchniowej i wysokie stężenia substancji organicznych wraz z wysokimi stężeniami fosforu całkowitego i azotu amonowego w warstwie naddennej, w stosunku do czystych wód jeziorowych. Przezroczystość wód jeziora była dość dobra i kształtowała się na poziomie II klasy czystości.

    Pod względem bakteriologicznym badane wody były czyste i odpowiadały I klasie czystości wód powierzchniowych.

    Zawartość metali tzw. "ciężkich" i fenoli w wodach jeziora jest niska . Nie stwierdzono przekroczeń w stosunku do ich naturalnych stężeń występujących w wodach powierzchniowych. W wodzie jeziora w okresie wiosny stwierdzono obecność w niewielkich ilościach pestycydów chloroorganicznych na poziomie od 0,002 - 0,01 ?g/dm3. Ilość pestycydów jest niska w stosunku do ilości występujących w wodach rzecznych w Polsce gdzie obserwowano stężenia rzędu 0,3 - 0,8 ?g/dm3 [Dojlido 1995 str. 225].

    Tabela nr 13

    D O D A T K O W E ------W S K A Ź N I K I -------Z A N I E C Z Y S Z C Z E Ń

    Jezioro

    Stanowisko: 01 Okres: wiosna
    Głębokość: 21 [m] Data badania: 29-03-1999
    Lp. Dodatkowe - wiosna miejsce poboru próby wartość j. miary
    1 pH 1 m pod powierzchnią 8,2  
    2 Barwa 1 m pod powierzchnią 15 mg Pt/l
    3 Zasadowość 1 m pod powierzchnią 2,4 mval/l
    4 Wapń 1 m pod powierzchnią 47,8 mg Ca/l
    5 Magnez 1 m pod powierzchnią 8,3 mg Mg/l
    6 Sód 1 m pod powierzchnią 8,8 mg Na/l
    7 Potas 1 m pod powierzchnią 4 mg K/l
    8 Chlorki 1 m pod powierzchnią 19,5 mg Cl/l
    9 Siarczany 1 m pod powierzchnią 33,5 mg SO4/l
     
    Stanowisko: 01 Okres: lato
    Głębokość: 21 [m] Data badania: 25-08-1999
    Lp. Dodatkowe - lato miejsce poboru próby wartość j. miary
    1 pH 1 m pod powierzchnią 8  
    2 pH 1 m nad dnem 7,5  
    3 Barwa 1 m pod powierzchnią 15 mg Pt/l
    4 Barwa 1 m nad dnem 20 mg Pt/l
    5 Zasadowość 1 m pod powierzchnią 1,9 mval/l
    6 Zasadowość 1 m nad dnem 2,6 mval/l
    7 Wapń 1 m pod powierzchnią 41 mg Ca/l
    8 Wapń 1 m nad dnem 57 mg Ca/l
    9 Magnez 1 m pod powierzchnią 17 mg Mg/l
    10 Magnez 1 m nad dnem 12 mg Mg/l
    11 Sód 1 m pod powierzchnią 9,6 mg Na/l
    12 Sód 1 m nad dnem 9,5 mg Na/l
    13 Potas 1 m pod powierzchnią 3,6 mg K/l
    14 Potas 1 m nad dnem 3,5 mg K/l
    15 Chlorki 1 m pod powierzchnią 20 mg Cl/l
    16 Chlorki 1 m nad dnem 22 mg Cl/l
    17 Siarczany 1 m pod powierzchnią 26 mg SO4/l
    18 Siarczany 1 m nad dnem 20 mg SO4/l

     

    4. Wyniki badań hydrobiologicznych

    Wyniki badań hydrobiologicznych jeziora Wilkowskiego przeprowadzonych w roku 1999 przedstawiono w tabeli poniżej:

    Tabela nr 14 -------------------------Wyniki badań hydrobiologicznych

     

    Jezioro Wilkowskie

    wiosna

    lato

    Ogólna liczba organizmów planktonowych os/l

    - liczba taksonów

    119 571

    41

    43 846

    52

    Fitoplankton os/l

    - liczba taksonów

    117 304

    22

    42 882

    30

    Organizmy dominujące w fitoplanktonie: %
    • Sinice 
    • Okrzemki 
    • Bruzdnice 
    • Złotowiciowce 
    • Zielenice

    93,1

    2,7

    16,6
    19,5
    15,7
    29,6
    15,7
    Zooplankton os/l
    • liczba taksonów
    • udział procentowy

    2 267

    19

    1,9

    964

    24

    2,2

    Udział organizmów zooplanktonowych:

    1. Wrotki %

    tax

    2. Skorupiaki %

    tax

    3. Orzęski %

    tax

    9,9

    10

    1,4

    4

    88,7

    5

    52,6

    13

    9,2

    9

    38,2

    2

    Wrotki:

    - liczba os/l

    - biomasa mg/l

    mg/os

    - udział f. tecta w populacji

    Keratella cochlearis

    198

    49,5

    0,21

    0

    507

    115,9

    0,23

    18,5

    Skorupiaki:

    - liczba

    - biomasa mg/l

  • mg/os
  • - udział proc. Osobników

    młodocianych w ogólnej:

  • - liczbie

    - biomasie

  • 32

    -

    -

    81,2

    -

    89

    911,2

    10,2

    85,4

    67,2

    Zooplanktonowy Wskaźnik Stanu Trofii  

    51

    Stan jeziora  

    mezo - eutrofia

     

    Wiosną liczebność planktonu w jeziorze wyniosła 119,5 tys. os./l, z czego 98% stanowił fitoplankton. W fitoplanktonie grupą dominującą były okrzemki - 93%, niecałe 3% stanowiły bruzdnice. Wśród okrzemek najliczniejszym gatunkiem była Synedra acus - 72%, a drugim Nitzschia acicularis - 19%, natomiast najliczniejszą bruzdnicą - prawie 100% - był Peridinium bipes.

    Zooplankton stanowił niecałe 2% całości planktonu. Najliczniejszą grupą były Protozoa - 89%, wśród których najwięcej było Vorticella sp. - 69%, wrotki stanowiły niecałe 10% (z czego 55% to Keratella cochlearis), natomiast skorupiaków planktonowych było około 1,5% i były to w ponad 80% osobniki młodociane Copepoda.

    Latem liczebność planktonu była prawie trzykrotnie niższa i wynosiła blisko 44 tys. os./l. Fitoplankton stanowił, podobnie jak wiosną, prawie 80% liczby, przy czym nie było zdecydowanej grupy dominantów. Najliczniejsze były złotowiciowce - 29,6%, a następnie: okrzemki - 19,5%, sinice - 16,6%, bruzdnice i zielenice po 15,7%.

    W zooplanktonie latem dominowały wrotki - 52,6% ( z najliczniejszym gatunkiem Keratella cochlearis - 64%), Protozoa stanowiły tylko 38,2% (Coleps hirtus - 75%), skorupiaków planktonowych było ponad 9% ale podobnie jak wiosną ponad 80% stanowiły osobniki młodociane Copepoda i Cladocera.

    Wiosną w planktonie było 41 taksonów, z czego na zooplankton przypadało 19. Latem liczba taksonów wzrosła do 52, a zooplanktonu do 24, przy czym wrotków i skorupiaków zwiększyła się odpowiednio z 10 do 13 i z 4 do 9, natomiast Protozoa zmniejszyły się z 5 do 2. Udział formy tecta w populacji Keratella cochlearis wzrósł od zera wiosną do 18,5% latem.

    Na podstawie tych wyników, a także na podstawie zooplanktonowego wskaźnika trofii (51 pkt.), jezioro należy zaliczyć do mezo-eutroficznych.

     


    Ostatnia aktualizacja badań hydrobiologicznych 00-10-30
    Przez Andrzeja Wąsickiego
    E-mail:
    pytaszek1@poczta.onet.pl


    5. Ocena stanu czystości wód jeziora

    Poprzednio badania jakości wód jeziora Wilkowskiego prowadzone były w 1993 roku. Od tamtego czasu jakość wód jeziora uległa poprawie choć nadal wskaźniki zanieczyszczeń kwalifikują jezioro do II klasy czystości. W wodach jeziora zmniejszyła się zawartość fosforanów, azotu całkowitego oraz w okresie wiosennym rozpuszczonych substancji mineralnych. Zwiększyła się natomiast ilość suchej masy sestonu i wciąż w okresie letnim hypolimnion jeziora pozbawiony jest tlenu.

    Aktualnie do jeziora nie są odprowadzane zanieczyszczenia bytowo gospodarcze na co wskazuje I klasa czystości jeziora pod względem sanitarnym.

    Tabela nr 15

    Ocena stanu czystości wód na podstawie badań
    wiosennych z 29-03-1999 i letnich z 25-08-1999
     
    Jezioro : WILKOWSKIE
     
    Województwo:LUBUSKIE
    Powiat :świebodziński
    Gmina :Świebodzin
    Typ gminy :gmina miejsko - wiejska
     
    Wskaźnik Jednostki Okres i miejsce poboru próbek wody Wartość wskaźnika Punktacja
    Średnie nasycenie hypolimnionu tlenem % lato 0 4
    ChZT metodą dwuchromianową mgO2/dm3 lato - warstwa powierzchniowa 24 2
    BZT5 mgO2/dm3 lato - warstwa powierzchniowa 1,9 1
    BZT5 mgO2/dm3 lato - warstwa naddenna 7,1 3
    Fosforany mgP/dm3 wiosna - warstwa powierzchniowa 0,006 1
    Fosfor całkowity mgP/dm3 lato - warstwa naddenna 0,24 3
    Fosfor całkowity mgP/dm3 wiosna i lato (wart.śred.)-warstwa pow. 0,029 1
    Azot mineralny mgN/dm3 wiosna - warstwa powierzchniowa 0,17 1
    Azot amonowy mgN/dm3 lato - warstwa naddenna 1,35 3
    Azot całkowity mgN/dm3 wiosna i lato (wart.śred.)-warstwa pow. 1,44 2
    Przewodność elektrolityczna właściwa ?S/cm wiosna - warstwa powierzchniowa 251 2
    Chlorofil mg/m3 wiosna i lato (wart.śred.)-warstwa pow. 14,1 2
    Sucha masa sestonu mg/dm3 wiosna i lato (wart.śred.)-warstwa pow. 27,9 4
    Widzialność krążka Secchiego m wiosna i lato (wartość średnia) 3,2 2
    Wynik punktacji i sumaryczna klasa czystości wód   II klasa   2,21
    Weryfikacja klasy czystości ze względu na miano coli typu kałowego   I klasa 4 1

    III WNIOSKI

    1. Jezioro Wilkowskie charakteryzuje się pod względem wskaźników fizyko chemicznych wodą dobrej jakości ( II klasa czystości), pod względem bakteriologicznym wodą wysokiej jakości ( I klasa czystości).

    2. Jezioro Wilkowskie, głównie z powodu małej zlewni, ma korzystne warunki naturalne i jest dość odporne na wpływy zanieczyszczeń zewnętrznych co wyraża się I kategorią podatności na degradację.

    3. Pod względem hydrobiologicznym jezioro Wilkowskie w 1999 roku zaliczone zostało do jezior typu mezo-eutroficznego. Wiosną najwięcej było Okrzemek ( 93,1 % organizmów w fitoplanktonie). W fitoplanktonie letnim zwiększyła się różnorodność organizmów. Dominowały Złotowiciowce (29,6 %), Okrzemki (19,5 %), Sinice (16,6 %), Bruzdnice i Zielenice (po 15,7 %) . Udział w planktonie zooplanktonu wynosił wiosną 1,9 % a latem 2,2 %. Wiosną w zooplanktonie dominowły Orzęski (88,7 %) a latem Wrotki (52,6 %) i Orzęski (38,2 %).


    IV WYKORZYSTANE MATERIAŁY

    1. Dojlido J., R., "Chemia wód powierzchniowych" Wydawnictwo Ekonomia i Środowisko Białystok 1995r.

    2. Kondracki J., "Geografia fizyczna Polski" PWN W-wa 1978 r

    5. Kudelska D., Cydzik D., Soszka H., "Wytyczne monitoringu podstawowego jezior" PIOŚ W-wa 1994 r.

    6. Lenartowski M., Grzybowski J., Szybowski J., Chęciński Z., Tonder J., Gruszewski M., "Monografia jezior Województwa Zielonogórskiego - materiały zbiorcze" Instytut Kształtowania Środowiska Oddział we Wrocławiu Zakład Ochrony Środowiska w Zielonej Górze Zielona Góra 1980 r.

    7. Stachy J., praca zbiorowa "Atlas Hydrologiczny Polski" IMiGW W-wa 1986 r.

    8. materiały archiwalne WIOŚ Zielona Góra

     


     

    Z A Ł Ą C Z N I K I

    ZAŁĄCZNIK NR 1

    Kopia karty batymetrycznej jeziora

     

     

    ZAŁĄCZNIK NR 2

    Kopia planu batymetrycznego jeziora IRŚ Olsztyn