WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA

W ZIELONEJ GÓRZE

 

JEZIORO NIESŁYSZ

KOMUNIKAT O JAKOŚCI WÓD

W 2000 r.

 

 

WYDZIAŁ MONITORINGU

Zielona Góra maj 2001
Licznik odwiedzin: 8

Ostatnia aktualizacja 2001-05-10
Przez Wojciech Konopczyński
E-mail:
wojkon02@poczta.onet.pl

 


S P I S   T R E Ś C I

I. CHARAKTERYSTYKA JEZIORA NIESŁYSZ

1.- Wstęp

2.- Położenie geograficzne jeziora

3.- Morfometria

4.- Roślinność

5.- Hydrologia

6.- Charakterystyka zlewni

7.- Użytkowanie jeziora

8. - Źródła zanieczyszczeń wód

9.- Warunki meteorologiczne

10.- Ocena podatności wód jeziora na degradację

II. CHARAKTERYSTYKA JAKOŚCI WÓD JEZIORA NIESŁYSZ

1.- Warunki termiczno-tlenowe jeziora

2.- Wyniki badań fiz.-chem. i bakteriologicznych dopływów i odpływu

3.- Wyniki badań fiz-chem. i bakteriologicznych wód jeziora

4.- Wyniki badań hydrobiologicznych

5.- Ocena stanu czystości wód jeziora

III. WNIOSKI

IV. WYKORZYSTANE MATERIAŁY

spis rysunków:

Rys nr 1 Lokalizacja jeziora

Rys nr 2 Plan batymetryczny

Rys nr 3 Zlewnia jeziora

Rys nr 4 Wykresy termiczno tlenowe

spis tabel:

Tabela nr 1. Dane ogólne

Tabela nr 2. Dane morfometryczne

Tabela nr 3. Wykaz izobat jeziora

Tabela nr 4. Informacja o roślinności jeziora

Tabela nr 5. Cieki związane z jeziorem

Tabela nr 6. Dane o zlewni

Tabela nr 7. Informacje o użytkowniu jeziora

Tabela nr 8. Źródła zanieczyszczeń jeziora

Tabela nr 9. Ocena podatności na degradację

Tabela nr 10. Warunki termiczno - tlenowe jeziora

Tabela nr 11. Podstawowe wskaźniki zanieczyszczeń - cieki

Tabela nr 12. Podstawowe wskaźniki zanieczyszczeń - jezioro

Tabela nr 13. Dodatkowe wskaźniki zanieczyszczeń - jezioro

Tabela nr 14. Wyniki badań hydrobiologicznych

Tabela nr 15. Ocena stanu czystości wód jeziora

załączniki:

Załącznik nr 1. Kopia karty batymetrycznej jeziora IRŚ Olsztyn

Załącznik nr 2. Kopia planu batymetrycznego jeziora IRŚ Olsztyn

 

 

 


I. CHARAKTERYSTYKA JEZIORA NIESŁYSZ

1.- Wstęp

W 2000 roku przeprowadzono badania jakości wód jeziora Niesłysz w systemie monitoringu regionalnego. System ten opiera się na okresowych (zwykle 5 letnich) badaniach wybranych jezior wiosną i latem. Poprzednio wody jeziora badane były w roku 1993. Woda jeziora w 2001 r. kontrolowana była w siedmiu plosach. Dodatkowo badaniem stanu czystości objęto dopływy i odpływ jeziora. Zakres analiz i badań był zgodny z "Systemem Oceny Jakości Jezior" opracowanym przez Instytut Ochrony Środowiska w Warszawie. Poniżej przedstawiono wyniki badań w formie komunikatu o jakości wód jeziora w 2000 r.

2.- Położenie geograficzne jeziora

 

Jezioro Niesłysz położone jest na Równinie Torzymskiej zajmującej południową część Pojezierza Lubuskiego wchodzącego w skład Pojezierza Południowo Bałtyckiego. Równina Torzymska jest to równina sandrowa o powierzchni 1563 km2 z wynurzającymi się spod piasków kępami morenowymi, opadająca stromą krawędzią do doliny Odry. Równina Torzymska należy do obszarów o dużym zalesieniu i rzadkim zaludnieniu.

Pojezierze Lubuskie ( Brandenbursko - Lubuskie) cechuje występowanie wysokich cokołów, zbudowanych z zaburzonych glacjotektonicznie warstw trzeciorzędowych, przedzielonych równinami sandrowymi. Wzniesienia przekraczają miejscami 200 m n.p.m., natomiast głębokie rynny wypełniają jeziora. Dla zespołów roślinnych charaktrystyczne jest występowanie buka. Specyficzną cechą Pojezierza Lubuskiego będącego podprowincją Pojezierza Południowobałtyckiego jest jego położenie w granicach zasięgu ostatniego zlodowacenia, z czego wynikają konskwencje geomorfologiczne, hydrograficzne i glebowe. W układzie dziesiętnego podziału fizycznogeograficznego Polski Równina Torzymska znajduje się pod numerem 315,42 ( wg Kondrackiego 1987).

Tabela nr 1. Dane ogólne

D A N E --- O G Ó L N E
Jezioro NIESŁYSZ (Niesulickie)
Województwo LUBUSKIE
Powiat świebodziński
Gmina Lubrza
Typ gminy gmina wiejska
Lokalizacja
Makroregion Pojezierze Lubuskie
Mezoregion Równina Torzymska
Wysokość n.p.m. 78,4 m
Szerokość geog. 52°14'
Długość geog. 15°23'
Dorzecze Ołobok
  Odra
  Bałtyk

Rys nr 1 Lokalizacja jeziora

 

3.- Morfometria

Według danych z karty batymetrycznej sporządzonej w 1960 roku przez Instytut Rybactwa Śródlądowego (PR-1/9-182/60) jezioro Niesłysz jest zbiornikiem o powierzchni 486,2 ha w tym powierchnia wysp 10,4 ha, objętości wód 34457,6 tys m3, długości maksymalnej 4700 m, szerokości 1700 m, długości efektywnej 3050 m, szerokości efektywnej 1700 m, wskaźniku wydłużenia 2,8, średniej szerokości 1048 m, głębokości maksymalnej 34,7 m, głębokości średniej 6,9, głębokości względnej 0,0156 m i wskaźniku głębokości 0,20, linia brzegowa wynosi 18 925 m.w tym 2050 m, rozwój linii brzegowej 38 m/ha.

Tabela nr 2. Dane morfometryczne

DANE MORFOMETRYCZNE
Rok pomiarów 1960
Źródło Inst.Rybactwa Śródl.
nr.jez. (IRŚ) PR-1/9-182/60
Powierzchnia zwierciadła 486,2 ha
Powierzchnia wysp 10,4 ha
Głębokość maksymalna 34,7 m
Głębokość średnia 7,2 m
Objętość 34457,6 tys m3
Długość maksymalna 4700 m
Szerokość maksymalna 1700 m
Długość efektywna 3050 m
Szerokość efektywna 1700 m
Linia brzegowa ogółem 18925 m
Linia brzegowa wysp 2050 m

 

 

Rys nr 2 Plan batymetryczny

 

 

Tabela nr 3. Wykaz izobat jeziora

 

W Y K A Z --- I Z O B A T --- J E Z I O R A
NIESŁYSZ (Niesulickie)
Rok pomiaru: 1960
Izobata

[m]

Powierzchnia określona izobatą

[ha]

Objętość warstwy między izobatami

[tys.m3]

0,0 486,2  
    4504,3
1,0 415,6  
    5597,4
2,5 332,3  
    7072,5
5,0 235,5  
    5283,3
7,5 188,1  
    3592,5
10,0 109,7  
    2110,7
12,5 76,2  
    1652,5
15,0 56,5  
    2325,0
20,0 37,2  
    1443,3
25,0 21,3  
    730,0
30,0 9,4  
    147,1

4.- Roślinność

Roślinność ziemnowodna występuje na znacznym pasie wybrzeża. Pas helofitów roślin zakorzenionych w dnie i wynoszących się ponad wodą jest wyraźny tam gdzie nie ujawniła się antropopresja ośrodków wypoczynkowych. Zajmuje pas szerokości od 3,0 do 150 m. Roślinność wynurzona pokrywa ok. 90% linii brzegowej. Węższe pasy helofitów tworzy z reguły trzcina pospolita z domieszką oczeretu jeziorowego, rosnącego po zewnętrznej stronie pasa trzcin. Zbiorowiska trzciny przeważają w północnej części jeziora natomiast skupiska pałki wąskolitnej przeważają w zasiedleniu brzegów wysp i południowo zachodnich brzegów jeziora. Od strony lądu, w miejscach gdzie występuje pałka wąskolistna napotyka się duże zbiorowiska szuwarów reprezentowane przez turzyce wysokie, sit ścieśniony i skupiska tataraku zwyczajnego. Rośliny o liściach i kwiatach pływających reprezentowane są głównie przez grążel żółty oprócz tego występuje rdestnica pływająca i żabiściek pływający. Rośliny zanurzone zajmują ponad 130 ha. Wśród roślin zanurzonych występuje rogatek sztywny, rdestnica szczeciolistna i błyszcząca, wywłócznik kłosowy, moczarka kanadyjska, ramiennice. Stwierdzono występowanie roślin zanurzonych na głębokości 7,2 m co świadczy o dużej przezroczystości wody. O czystości wód jeziora świadczy również występowanie dużych ilości powierzchni dna pokrytych ramienicami.W 2000 roku nie prowadzono szczegółowych badań florystycznych. Stwierdzono podobne zasiedlenie i skład flory wystepującej w jeziorze jak w latach poprzednich.

Ogółem roślinność w części jeziora zajmuje ponad 37 % powierzchni w tym: roślinność wynurzona 48,4 ha (9,9 %), roślinność pływająca 1,4 ha (0,3 %), roślinność zanurzona 130,7 ha (26,9 %)

Poniżej przedstawiono dane źródłowe o roślinności wodnej.

Tabela nr 4. Informacja o roślinności jeziora

 

I N F O R M A C J E --- O --- R O Ś L I N N O Ś C I --- J E Z I O R A
NIESŁYSZ (Niesulickie)
Rok pomiaru 1960
Źródło danych Inst.Rybactwa Śródl.
ROŚLINNOŚĆ WODNA WYNURZONA
powierzchnia 40,3 ha
proc. pow. zwierciadła wody 8,3%
proc. dług. linii brzegowej 45,6%
NIESŁYSZ (Niesulickie)
Rok pomiaru 1980
Źródło danych Inst.Rybactwa Śródl.
ROŚLINNOŚĆ WODNA WYNURZONA
powierzchnia 49,8 ha
proc. pow. zwierciadła wody 10,2%
proc. dług. linii brzegowej 87%
ROŚLINNOŚĆ WODNA ZANURZONA
powierzchnia 130,7 ha
proc. pow. zwierciadła wody 26,9 %

5.- Hydrologia

Jezioro Niesłysz leży na wododziale. Jest zasilane głównie wodą podziemną i poprzez niewielkie cieki. Amplituda wahań lustra wody w jeziorze waha się w stosunku do normalnego poziomu wody (ustalonego na rzędnej 78,4 m n.Kr.) w granicach 8 - 9 cm. Z cieków zasilających jezioro jedynie rów bez nazwy o niewielkiej zlewni uchodzący do jeziora w miejscowości Przełazy stale prowadzi w

Tabela nr 5. Cieki związane z jeziorem

 

Jezioro NIESŁYSZ (Niesulickie)
Lp. Rodzaj cieku Symbol Nazwa cieku Stanowisko Uwagi
1 dopływ A rów z Przełaz 21 1*
2 dopływ B odpływ z j. Złoty Potok 22 2*
3 dopływ C odpływ z j. Czarne 23 3*
4 dopływ D rów z j. Księżno 24 4*
5 dopływ E Rów bez nazwy 25 5*
6 odpływ O Kanał Ołobok 31 6*
7 odpływ P Kanał Niesulicki 32 7*
1* rów prowadzi wodę: Qśr roczne = 0,01 m3/db ścieki oczyszczone z oczyszcz. z Przełaz
2* odprowadza okresowo nadmiar wód z j. Złoty Potok
3* okresowo odprowadza wody z j. Czarne
4* okresow odprowadza nadmiar wód z jeziora Księżno
5* okresowy
6* główny odpływ do rzeki Odry
7* Odpływ zamknięty od roku 1960 zastawką na wysokości drogi miejscowości Mostki
Wyniki pomiarów przepływu cieków wykonane w 2000 r w ramach monitoringu jeziora:
NIESŁYSZ (Niesulice)
WIOSNA
DATA SYMBOL CIEKU SZEROKOŚĆ GŁĘBOKOŚĆ DŁUGOŚĆ CZAS ILOŚĆ OBROTÓW OBJĘTOŚĆ POWIERZCHNIA PRĘDKOŚĆ PRZEPŁYWU PRZEPŁYW METODA POMIARU
    B (m) H (m) L (m) t (s) n(-) V (l) F (m2) v (m/s) Q (l/s)  
00-03-22 A-21 0,7 0,10 2,0 20     0,07 0,10 7,0 pływakowa
00-03-22 B-22 1,4 0,30 1,4 20     0,42 0,07 29,4 pływakowa
00-03-22 C-23 brak przepływu - wysoki stan wody
00-03-22 D-24 0,7 0,34 5,0 97     0,24 0,05 12,3 pływakowa
00-03-22 E-25 1,4 0,06 2,0 28     0,08 0,07 6,0 pływakowa
00-03-22 O-31 1,2 0,70 1,5 2     0,84 0,75 630,0 pływakowa
00-03-22 P-32 brak przepływu - zamknięty odpływ
LATO
DATA SYMBOL CIEKU SZEROKOŚĆ GŁĘBOKOŚĆ DŁUGOŚĆ CZAS ILOŚĆ OBROTÓW OBJĘTOŚĆ POWIERZCHNIA PRĘDKOŚĆ PRZEPŁYWU PRZEPŁYW METODA POMIARU
    B (m) H (m) L (m) t (s) n(-) V (l) F (m2) v (m/s) Q (l/s)  
00-08-24 A-21 0,7 0,05 2,0 23     0,04 0,09 3,0 pływakowa
00-08-24 B-22 1,2 0,22     63   0,27 0,06 17,1 młynkowanie
00-08-24 C-23 0,3 0,05 2,0 29     0,02 0,07 1,0 pływakowa
00-08-24 D-24 brak przepływu
00-08-24 E-25 brak przepływu
00-08-24 O-31 1,0 1,00     496   1,00 0,50 503,9 pływakowa
00-08-24 P-32 brak przepływu - zamknięty odpływ

 

6.- Charakterystyka zlewni

Zlewnia bezpośrednia jeziora w ok 85 % pokryta jest lasem. Pozostałe 15 % stanowią plaże i zabudowa rekreacyjno wypoczynkowa.Zlewnia jeziora charakteryzuje się niewielkim spadkiem (w granicach 3 - 5 promili) w kierunku jeziora. /1/. Struktura użytkowania ziemi na terenie całej zlewni jeziora ( 53,4 km2 ) określona wg. map w skali 1 : 25.000 przedstawia się następująco:

grunty orne 20,0 km2 - 39,0 %

użytki zielone 1,8 km2 - 3,5 %

lasy 24.2 km2 - 47,0 %

wody 4,9 km2 - 9,5 %

inne /zabudowa, nieużytki/ 0,5 km2 - 1,0 %

Pod względem budowy geologicznej zlewnię w 75 % pokrywają piaski akumulacji lodowcowej. Na około 15 % głównie na zachód od Świebodzina występują gliny zwałowe. Na pozostałej powierzchni występują piaski akumulacji rzecznej. Gleby na obszarze zlewni są głównie typu brunatnego wykształcone z piasków zwałowych. Gleby wytworzone z glin zajmują niewielką powierzchnię zlewni ok. 1,1 %. Gleby murszowo - torfowe wytworzone z torfów niskich zagospodarowane jako użytki zielone występują w enklawach śródleśnych i przyjeziorowych.

Rys nr 3 Zlewnia jeziora

a) zlewnia całkowita (plik o rozmiarze 191 KB)

b) zlewnia bezpośrednia (plik o rozmiarze 163 KB)

 

 

Tabela nr 6. Dane o zlewni

 

DANE O ZLEWNI
Powierzchnia zlewni całkowitej 51,4 km2
Źródło danych Inst.Met. i Gos.Wod.
Wymiana wody około 20%
Źródło danych Inst.Ochr.Środowiska
Cieki związane z jeziorem
Uwagi średni roczny odpływ ustalono wg pomiarów bezpośrednich z lat 76-77 (207 dm3/s)

7.- Użytkowanie jeziora

 

Funkcją wiodącą jeziora jest turystyka i rekreacja. Na wodach jeziora uprawiane jest żeglarstwo, windsurfing, turystyka kajakowa, wzdłuż brzegów turystyka piesza i rowerowa. Wokół jeziora usytuowanych jest szereg ośrodków wypoczynkowych. Główne skupiska ośrodków skupione są w okolicach miejscowości Przełazy i Niesulice.

Jezioro również wykorzystywane jest rybacko. Prowadzona jest ekstensywna gospodarka przez Państwowe Gospodarstwo Rybackie w Zbąszyniu. Wydajność rybacka szlachetnych gatunków ryb jest niewielka. W ostatnich latach prowadzono tylko zarybianie wód narybkiem węgorza i dlatego jedynie połowy węgorza utrzymują się na wysokim poziomie. Z jeziora odławiane są niewielkie ilości sieji, sielawy, sandacza, szczupaka i lina oraz większe ilości leszczy, płoci i krąpi. Intensywna gospodarka rybacka prowadzona jest na stawach rybnych usytuowanych paciorkowo na Kanale Ołobok zasilanych wodami z jeziora Niesłysz.

Jezioro Niesłysz ze względu na walory rekreacyjne jest zaliczane do terenów turystycznych pierwszej kategorii i objęte zostało strefą chronionego krajobrazu. W perspektywie przeznaczone jest do zagospodarowania rekreacyjno turystycznego. Ilość osób przebywających w okresie letnim na terenie ośrodków wypoczynkowych ocenia się na 120 000 osób na rok. Dodatkowo przyjmuje się, że ok. 60 000 tys. osób korzysta turystycznie z terenów przyległych poza ośrodkami wypoczynkowymi.

 

 

Tabela nr 7. Informacje o użytkowniu jeziora

 

NIESŁYSZ (Niesulickie)
Rok pomiaru 2000
UŻYTKOWANIE
typ rybacki sielawowe
gospodarka rybacka jest prowadzona
transport wodny nie ma
ujęcie do picia infiltracyjne
ujęcia dla przemysłu nie ma
OBIEKTY
ilość miast 0
ilość wsi 3
il. ośrodków wczasowych 11
il. pól namiotowych 5
zabudowa rekreacyjna liczna
FORMY UŻYTKOWANIA ZIEMI
przewaga lasów
ŹRÓDŁA ZANIECZYSZCZEŃ BEZPOŚREDNICH
Ważność danych od roku: 2000 do roku: 2000

8.- Źródła zanieczyszczeń wód

 

Bezpośrednio do wód jeziora ścieki nie są odprowadzane. Istnieją pośrednie źródła zanieczyszczeń wód takie jak nieodpowiednia gospodarka wodno ściekowa wsi, ośrodków wypoczynkowych, pól namiotowych, zabudowy rekreacyjnej czy nienależycie oczyszczone ścieki z istniejących oczyszczalni. Dla ochrony wód jeziora konieczne jest kompleksowe rozwiązanie zagospodarowania ścieków z ośrodków wczasowych szczególnie w okresie letnim.

 

Tabela nr 8. Źródła zanieczyszczeń jeziora

 

Ź R Ó D Ł A - Z A N I E C Z Y S Z C Z E Ń - J E Z I O R A
Jezioro NIESŁYSZ (Niesulickie)
Jezioro nie ma bezpośrednich punktowych źródeł zanieczyszczeń. Do jeziora przedostają się tzw. "zanieczyszczenia wielkoobszarowe", głównie substancje biogenne.

 

9.- Warunki meteorologiczne

Jezioro Niesłysz leży w VI Krainie Klimatycznej zwanej Pojezierzem Lubuskim (Prawdzic) Większość krainy jest zalesiona zwłaszcza w części południowo zachodniej (Puszcza Rzepińska). Kraina ta ze względu na wyższe położenie jest nieco chłodniejsza od otaczających ją pradolin. Średnioroczny opad z wielolecia dla stacji klimatologicznej w Świebodzinie wynosi 534 mm.Opad przeważnie w postaci deszczu odznacza sie minimum zimowym w lutym i marcu a maksimum w miesiącach letnich czerwcu, lipcu i sierpniu. Dla obszaru okolic jeziora Niesłysz średnie zachmurzenie wynosi 6,1 dni w lipcu i 5,2 dni we wrześniu. Nasłonecznienie najwieksze jestw czerwcu i wynosi ok 7,5 godz na dobę. Sezon kapielowy (przy t wody 18° C) wynosi średnio 131 dni. (14.05 - 21.09). W ciągu roku najczęściej występują wiatry wiejące z kierunków SW, W i NW (głównie latem i zimą) z tzw sektora zachodniego. Minimum wiatrów występuje w sektorze południowym. W porze wiosennj wzrasta aktywność wiatrów północnych. Jesienią następuje wzrost cyrkulacji z sektora południowego.

W trakcie badań wiosennych w dniach 23-24.03.2000 roku (w godzinach 12°° - 15°°) pogoda była słoneczna, bezwietrzna, temperatura powietrza wynosiła od 10 - 14 °C. Latem w dniach 24 - 28.08.2000 (w godz 11°° - 16°°) pogoda była słoneczna, wiał wiatr z sektora zachodniego o sile 1 - 2 m/s w porywach 6 m/s, temperatura powietrza wahała sie w granicach 21 - 23 °C.

 

 

10.- Ocena podatności wód jeziora na degradację

Jezioro Niesłysz ze względu na nieduży hypolimnion, stosunkowo małą głębokość średnią oraz niski stosunek objętości wód jeziora do długości linii brzegowej i niski stosunek powierzchni dna czynnego do objętości hypolimnionu kwalifikuje się do jezior II kategorii podatności na degradację.

Tabela nr 9. Ocena podatności na degradację

 

Ocena podatności na degradację (2000)
Jezioro: NIESŁYSZ (Niesulickie)
Województwo: LUBUSKIE
Powiat: świebodziński
Gmina: Lubrza
Typ gminy: gmina wiejska
  Wskaźnik Wartość wskaźnika Punktacja
Głębokość średnia (m) 7,2 2
V jeziora / L jeziora (tys.m3)/(m) 2,04 2
Stratyfikacja wód % 24,4 2
P dna czynnego / V epilimnionu (m2)/(m3) 0,15 2
Wymiana wody w roku % 20 1
Współczynnik Schindlera: P zlewni(z P jeziora)/ V jeziora (m2)/(m3) 1,5 1
Sposób zagospodarowania zlewni bezpośredniej   przewaga lasów 1
Wynik punktacji i sumaryczna kategoria podatności jeziora 1,57 = II kategoria
** - ścieki odprowadzane pośrednio do jeziora:
Oczyszczalnia Ścieków - Przełazy
Oczyszcz. z tech. NEVEXPOL Ltd. - U.G. Lubrza - Przełazy

II. CHARAKTERYSTYKA JAKOŚCI WÓD JEZIORA NIESŁYSZ (Niesulickie)

 

1.- Warunki termiczno - tlenowe jeziora

Przeprowadzone obserwacje wskazują, że w okresie wiosennym wody jeziora Niesłysz były w pełni wymieszane. Temperatura wody w najgłębszym plosie (oznakowanym na planie batymetrycznym P-7) była wrównana i wynosiła od 4,7 °C przy powierzchni do 4,1 °C przy dnie. Stężenie tlenu w całym pionie kształtowało się od 13,1 mgO2/dm3 na ghłębokości 1 m do 12,4 mgO2/dm3 przy dnie na głębokości 36 m. Podobnie było w innych badanych głęboczkach z wyjątkiem stosunkowo płytkiej zatoki północnej jeziora (P-1) gdzie temperatura wody wynosiła od 5,3 - 5,4 °C, a zawartość tlenu kształtowała sie od 15,3 mgO2/dm3 pod powierzchnią do 10,1 mgO2/dm3 przy dnie.

 

Tabela nr 10. Warunki termiczno - tlenowe jeziora

 

Rys nr 4 Wykresy termiczno tlenowe

Okres wiosny -----------------Okres lata

W okresie letnim sytuacja termiczno tlenowa była odmienna w różnych częściach jeziora. W wodach zatoki północnej, gdzie zlokalizowany był pion badawczy P-1 temperatura wody wynosiła od 16 °C przy dnie (5 m pod powierzchnią) do 20,7 °C przy powierzchni. Zawartość tlenu warstwy przypowierzchniowej wynosiła 6,2 - 7,6 mgO2/dm3 a już od 2 metra gwałtownie spadała do 2,8 mgO2/dm3, by przy dnie osiągnąć wartość zaledwie 0,1 mgO2/dm3. W części jeziora w plosach P-2 do P-4 temperatura wody przy powierzchni wynosiła 21,8 °C, a przy dnie w P-2 - 11,4 mgO2/dm3, w P-3 - 7,2 mgO2/dm3, w P-4 - 15,2 mgO2/dm3. Pełną stratyfikację termiczną obserwowano w plosie P-3. W plosach tej części jeziora metalimnion kształtował się pomiędzy 6 a 11 m głębokości. Stężenie tlenu gwałtownie obniżało się od głębokości 5 m. Deficyty tlenowe pojawiały się od głębokości 8 m. Hypolimnion w plosie P-4 był całkowicie odtleniony. W części południowej jeziora Niesłysz - plosa P-5, P-6 i P-7 charakteryzowały się pełną stratyfikacją. Temperatura wody przy powierzchni wynosiła 20,5 °C a przy dnie w P-5 - 9,5 °C, w P-6 - 10,8°C a w najgłębszym (36 m) P-7 - 5,8°C. Warstwa metalimnonu usytuowana była pomiędzy 6 a 11 m. Zawartość tlenu rozpuszczonego radykalnie uległa zmniejszeniu w warstwach wody poniżej 5 m głębokości. Poniżej 10m występowały deficyty tlenowe (0,1 mgO2/dm3 ). Przy dnie na głęboczkach P-5 i P-6 brak było tlenu. Ciekawa sytuacja obserwowana była w profilu tlenowym plosa oznaczonego P-7. Zawartość tlenu począwszy od 7 metra w dół zmniejszała się do wartości poniżej 1 mgO2/dm3, spadając do poziomu 0,1 mgO2/dm3 w 12 metrze. Od głębokości 13 metrów stężenie tlenu rozpuszczonego w wodzie zaczyna rosnąć do 1,4 mgO2/dm3 do głębokości 21 m, poczym spada i aż do dna utrzymuje się na poziomie ok. 1 mgO2/dm3. Świadczy to o dobrym stanie czystosci wód najgłębszego w jeziorze hypolimnionu i całej południowej głębokiej części jeziora.

 

 

2.- Wyniki badań fiz.-chem. i bakteriologicznych dopływów i odpływu

W trakcie badań jezioro Niesłysz było zasilane kilkoma ciekami o niewielkim przepływie chwilowym od 1 dcm3/s do 30 dcm3/s. Odpływ z jeziora był jeden, w kierunku południowym, o zmierzonym przepływie chwilowym 630 dcm3/s wiosną i 504 dcm3/s latem.

Jakość wód Rowu z Przełaz (oznaczonego symbolem A-21) w trakcie badań wiosennych odpowiadała II klasie czystości wykazując niewielkie przekroczenia w stosunku do wód o I klasie czystości stężeń fosforanów i azotu całkowitego. Podobnie było latem, kiedy stwierdzono w wodzie cieku zmniejszoną zawartość tlenu rozpuszczonego, zwiększone stężenie związków organicznych wyrażone wskaźnikiem ChZT-Cr i zwiększoną zawartość azotu amonowego wobec wartości dopuszczalnych w wodach powierzchniowych płynących I klasy czystości. Pod względem sanitarnym wody cieku latem i wiosną odpowiadały I klasie czystości.

Odpływ z jeziora Złoty Potok (B-22) charakteryzował się II klasą czystości wiosną, na co wpływ miało zwiększone zapotrzebowanie chemiczne tlenu, wyrażone zarówno wskaźnikiem ChZT-Cr jak i utlenialności. Latem skład chemiczny wody odpowiadał I klasie czystości. Pod względem sanitarnym wody cieku były czyste.

Odpływ z jeziora Czarne (C-23) prowadził niewielką ilość wody tylko w okresie lata (1 dcm3/s). Jakość wód cieku odpowiadała II klasie czystości ze względu na stwierdzone zmniejszone stężenie tlenu rozpuszczonego i nieco zwiększne stężenie zanieczyszczeń organicznych wyrażone wskaźnikiem ChZT-Cr w stosunku do wód o I klasie czystości. Pod względem bakteriologicznym ciek odpowiadał I klasie czystości.

Tabela nr 11. Podstawowe wskaźniki zanieczyszczeń - cieki

Rów z jeziora Księżno (D-24) prowadził wody tylko w okresie wiosennym w ilości około 12 dcm3/s. Jakość prowdzonych przez niego wód była niska i odpowiadała III klasie czystości. Wpływ na to miało obserwowane wysokie stężenie związków organicznych wyrażone wskaźnikami utlenialności i ChZT-Cr. Pod względem sanitarnym wody cieku były czyste.

Rów bez nazwy (E-25) prowadził wody tylko w okresie wiosny w ilości 6 dcm3/s. Jakość prowadzonych przez ciek wód odpowiadała II klasie czystości na co wpływ miała nieco zwiększona w stosunku do wód czystych ilość zanieczyszczeń organicznych wyrażona wskaźnikiem ChZT-Cr. Analiza bakteriologiczna wskazała że ciek jest czysty pod wzgledem sanitarnym.

Odpływ z jeziora Niesłysz odbywa sie poprzez Kanał Ołobok (O-31). Wody wypływajace z jeziora pod względem chemicznym charakteryzowały się wysoką jakością kwalifikując ciek do I klasy czystości, z wyjątkiem niewielkiego przekroczenia wartości wskaźnika ChZT-Cr o 4 mgO2/dcm3 ( II klasa czystości) w okresie wiosny. Pod względem wskaźnika sanitarnego ciek tak wiosną jak i latem odpowiadał I klasie czystości.

Z przprowadzonych badań wynika, że do cieków nie są odprowadzane ścieki bytowo gospodarcze.Wielkości przekroczeń wskaźników zanieczyszczeń w kontrolowanych wodach wskazują raczej na ich naturalne pochodzenie niż na oddziaływania antropogeniczne. Obserwowana znaczna różnica w wielkości sumarycznego przepływu chwilowego w ciekach dopływających (55 dcm3/s wiosną i 21,1 dcm3/s latem) i w Kanale Ołobockim odprowadzającym wody z jeziora (630 dcm3/s wiosną, 504 dcm3/s latem) wskazuje, że na stan jakości jeziora Niesłysz znaczny wpływ ma jakość zasilających go wód podziemnych

 

 

 

3.- Wyniki badań fiz.-chem. i bakteriologicznych wód jeziora

 

W okresie badań wiosennych woda jeziora Niesłysz charakteryzowała się odczynem od Słabo zasadowego w zatoce północnej (stanowisko P-1) do lekko zasadowego na pozostałej części jeziora, zawartość wapnia i magnezu kształtowała się na poziomie typowym dla wód powierzchniowych płynących (ilość wapnia w stosunku do ilości magnezu 4 : 1 na stanowisku P-1, 6 : 1 na stanowisku P-7 i 3:1 na pozostałych stanowiskach). Na niskim poziomie, odpowiadającym dopuszczalnym dla wód powierzchniowych I klasy czystości kształtowała się zawartość sodu, potasu, chlorków i siarczanów .

W okresie wiosennym wskaźnikami zanieczyszczenia odbiegającymi od normy (wartości wskaźników przekroczyły wartości dopuszczalne dla III klasy czystości wód stojących) były azot mineralny i azot całkowity na stanowiskach P-5, P-6, P-7, przewodnictwo elektrolityczne właściwe PEW i sucha masa sestonu na stanowisku P-1, ilość suchej masy sestonu na wszystkich stanowiskach, przyczym zdecydowanie większą wartość wskaźnika obserwowano na stanowisku P-1 (51,4 mg/dcm3) niż na stanowisku P-7 (16,8 mg/dm3). Wartości wskaźników mieszczące się w wartościach dopuszczalnych dla III klasy czystości były azot mineralny (1,6 - 1,9 mgN/dm3) na stanowiskach od P-1 do P-4, PEW w granicach 325 - 328 ľS/cm na stanowiskach od P-2 do P-7 oraz azot mineralny i przejrzystość wody mierzona krążkiem Sechiego na stanowisku P-1. Ponadto badana woda charakteryzowała się zmniejszoną (II klasa) przejrzystością na pozostałych stanowiskach z wyjątkiem stanowiska P-6 gdzie osiągnęła wartość 4,3 m. zwiększoną (klasa II) zawartością azotu mineralnego (st. P-2 do P-4) i zwiększoną zawartością chlorofilu "a" (st. P-2 do P-4).

Rysujący się wiosna obraz stanu czystości wód jeziora Niesłysz wskazuje na niższą jakość wód wystepującą w płytszej części północnej jeziora niż w głębszej części południowej. Najwyraźniej pokazuje to zwiększanie się przejrzystości wód (1,58 m w zatoce - P-1; 2,98 na stanowiskacj P-2 i P3; 3,8 - do 4,3 na stanowiskach P-4 do P-7. Podobny układ tworzą wskaźniki ilości suchej masy sestonu (od 51,4 do 16,8 mg/dm3) i chlorofilu "a" (od 40,5 do 7 mg/m3).

 

 

Tabela nr 12. Podstawowe wskaźniki zanieczyszczeń jeziora

 

Tabela nr 13. Dodatkowe wskaźniki zanieczyszczeń jeziora

 

W okresie badań letnich woda była lekko zabarwiona, odczyn wody w jeziorze kształtował się od słabo zasadowego w warstwie powierzchniowej do obojętnego w warstwach przydennych, zawartość wapnia i magnezu kształtowała się na poziomie wysokim w porównaniu do średniego poziomu występującemu w wodach powierzchniowych płynących, ilość wapnia w stosunku do ilości magnezu wynosiła przy powierzchni jak 8 : 1 a przy dnie 11 :1. Znacznie odbiegający od średniej był stosunek wapnia do magnezu obserwowanu na stanowisku P-1 (14:1 przy powierzchni i aż 21:1 przy dnie). Na niskim odpowiadającym dopuszczalnym dla wód powierzchniowych I klasy czystości kształtowała się zawartość sodu, potasu, chlorków i siarczanów.

W okresie letnim wody jeziora Niesłysz jedynie w warstwie naddennej na stanowisku P-1 charakteryzowały się ponad normatywną (wartością przekraczającą dopuszczalną dla III klasy czystości wód stojących) zawartością związków biogennych wyrażoną wskaźnikiem BZT5. Kilka wskaźników oscylowało wokół wartości charakterystycznych dla III klasy czystości wód stojących. W warstwie powierzchniowej mała przejrzystośc wody i wysoka zawartość chlorofilu "a" na stanowisku P-1. Wysokie stężenie związków organicznych przydnie na stanowiskach P-2 i P-3 oraz wysoka zawartość przy dnie na stanowisku P-3 fosforu całkowitego i azotu amonowego. Gorszą jakością wody charakteryzuje sie północna część jeziora. Wartości wskaźników zanieczyszczenia ulegają poprawie w części południowej. Na przykład w warstwie epilimnionu zawartość chlorofilu w północnej zatoce wynosi 17,4 mg/m3 a na stanowisku najgłębszego plosa w częsci południowej 3,1 mg/m3. W warstwie epilimnionu na stanowisku P-3 zawartość fosforu całkowitego w badanej wodzie wynosiłą 0,155 mgP/dm3 a na st. P-7 - 0,021 mgP/dm3.

Pod względem bakteriologicznym badane wody jeziora Niesłysz zarówno wiosną jak i latem były bardzo czyste i odpowiadały pod względem sanitarnym I klasie czystości wód powierzchniowych.

Zawartość metali tzw. "ciężkich" i fenoli w wodach jeziora Niesłysz była niska . Nie stwierdzono przekroczeń w stosunku do ich naturalnych stężeń występujących w wodach powierzchniowych. W wodzie jeziora w okresie wiosny i lata stwierdzono obecność w niewielkich ilościach pestycydów chloroorganicznych na poziomie od 0,002 - 0,015 µg/dm3. Ilość pestycydów jest niska w stosunku do obserwowanych w wodach rzecznych w Polsce, gdzie obserwowano stężenia rzędu 0,3 - 0,8 µg/dm3 [Dojlido 1995 str. 225].

 

4.- Wyniki badań hydrobiologicznych

W jeziorze Niesłysz na odrębne potraktowanie zasługuje najbardziej na północ wysunięta zatoka, w której liczebność organizmów planktonowych jest zdecydowanie różna niż w pozostałej części jeziora.

Wiosną w jeziorze liczebność organizmów planktonowych wynosiła 165 tys. os./l, z czego 99 % stanowił fitoplankton. W fitoplanktonie dominującą grupą były okrzemki ponad 99 % wszystkich organizmów (najliczniejsze gatunki to: Synedra acus, Tabellaria fenestrata, Asterionella formosa, Cyclotella sp.). W zatoce liczebność fitoplanktonu była ponad 50-krotnie wyższa i wynosiła prawie 9 mln os./l. i tu również najliczniejsze były okrzemki z jednym dominującym gatunkiem Synedra acus (ponad 99 %).

W zooplanktonie najliczniejszą grupą były pierwotniaki - ponad 85 %, drugą - wrotki 12 %, a skorupiaki planktonowe tylko nieco ponad 2 %. Wśród wrotków dominującym gatunkiem był Keratella cochlearis - 65 %, a najliczniejsze ze skorupiaków (ponad 80 %) były młodociane formy Copepoda i wioślarki z rodzaju Bosmina.

Latem liczebność planktonu była ponad pięciokrotnie niższa i wynosiła niecałe 28 tys. os./l . Zmienił się także udział procentowy zooplanktonu, wzrósł do 4 %. Nie było tak wielkiej różnicy między wymienioną na początku zatoką a pozostałą częścią jeziora. Liczebność organizmów fitoplanktonu w tej zatoce była tylko niecałe 2 razy większa niż w pozostałej części jeziora i wynosiła blisko 48 tys. os./l. Inna była struktura fitoplanktonu, gdyż w jeziorze zdecydowanie dominowały bruzdnice - ponad 91 % (Ceratium hirundinella, Peridinium cinctum), natomiast okrzemek, sinic, zielenic i złotowiciowców było od 1 do 3 %. W zatoce sinic było 40%, bruzdnic 34 %, a okrzemek prawie 22 %.

Tabela nr 14. Wyniki badań hydrobiologicznych

Inna była także liczebność i struktura zooplanktonu, w zatoce było prawie 4 tys. os./l (wrotki - 74 %, pierwotniaki - 11 %, skorupiaki planktonowe - 15 %), a w jeziorze 876 os./l (wrotki - 44 %, pierwotniaki - 42 %, skorupiaki - 14 %). W zatoce dominującym gatunkiem wrotków był Pompholyx sulcata -26 %, a następnie Filinia longiseta, Polyarthra remata, Keratella cochlearis forma tecta od 13 do 14 %. W pozostałej części jeziora dominował tylko jeden gatunek, Keratella cochlearis forma typica - ok. 50 %, a udział formy tecta w populacji K. cochlearis wahał się od 17 do 36 % (w zatoce .wynosił 68 %). Wśród skorupiaków planktonowych zdecydowaną większość stanowiły formy młodociane Copepoda i Cladocera, natomiast z osobników dorosłych przeważały niewielkie wioślarki z rodzajów Bosmina, Chydorus i Diaphanosoma. Z większych wioślarek występowała tylko Daphnia cucullata w niewielkiej liczbie (18 os./l w zatoce i 6 os./l w jeziorze).

Wskaźnik trofii obliczany na podstawie organizmów zooplanktonu był również inny w zatoce i pozostałej części jeziora i wynosił odpowiednio 62 (wysoka eutrofia) i 52 (mezo-eutrofia II etap), a w jednym punkcie (w najgłębszej części jeziora) nawet 47 (mezo-eutrofia I etap).

Podsumowując jezioro Niesłysz można określić jako mezo-eutroficzne, natomiast wymieniona na początku zatoka charakteryzuje się podwyższoną trofią i można to określić jako stan eutrofii wysokiej.

 

5.- Ocena stanu czystości wód jeziora

Jakość wód jeziora Niesłysz w 1993 roku wykazywała cechy I klasy czystości wód powierzchniowych stojących. Wody jeziora charakteryzowały sie niskim stężeniem zanieczyszczeń organicznych. Wysoką przezroczystością wód, niską zawartościa chlorofilu "a" i niską ilością suchej masy sestonu. Badania analityczne składu chemicznego wód jeziora pokazały również, wysoką zawartość azotu ogólnego, zwiększoną zawartość fosforu, rozpuszczonych w wodzie związków mineralnych oraz niskie nasycenie hypolimnionu tlenem.

 

Tabela nr 15. Ocena stanu czystości wód jeziora

Rok 1993 ----------------- Rok 2000

 

Jakość wód jeziora Niesłysz w 2000 roku wykazywała cechy II klasy czystości wód powierzchniowych płynących. Wpływ na taka ocenę miało niskie nasycenie hypolimnionu jeziora tlenem w okresie letnim, stwierdzona bardzo wysoka ilość suchej masy sestonu, wysokie stężenie substancji mineralnych w okresie wiosennym wyrażone wskaźnikiem przewodności elektrolitycznej wł. (PEW), wysokie w okresie wiosny stężenie azotu mineralnego, zwiększone w okresie letnim w warstwie powierzchniowej stężenie substancji organicznych wyrażone wskaźnikiem ChZT-Cr i warstwie naddennej wyrażone wskaźnikiem BZT5, w warstwie naddennej obserwowane zwiększone stężenie fosforu całkowitego i azotu amonowego oraz ogólnie w jeziorze w warstwie powierzchniowej azotu ogólnego i chlorofilu "a" w stosunku do wód najczystszych. Ponadto zmalała przejrzystość wód. Ocenione cechy fizykochemiczne wody jeziora Niesłysz jednoznacznie wskazują, że jakość wód w 2000 odpowiadała II klasie czystości. Przeprowadzona wcześniej analiza składu fizykochemicznego jeziora w poszczególnych plosach wskazuje, że jezioro charakteryzuje sie gorszą jakością w części północnej niż południowej.

 


III WNIOSKI

1.- Stan jakości wód jeziora Niesłysz pod względem fizyko chemicznym odpowiadał w 2000 roku II klasie i uległ w stosunku do roku 1993 pogorszeniu. Jakość wód pod względem sanitarnym jest dobra i odpowiada tak jak poprzednio I klasie.

2.- II kategoria podaności jeziora Niesłysz na degradację wskazuje na wrażliwość jeziora na zanieczyszczenie wód.

3.- Stan czystości wód jest odmienny w różnych częściach jeziora. Część północna, głównie płytka zatoka jest znacznie bardziej zanieczyszczona niż głębsza część południowa. Dla ochrony jeziora należałoby przywrócić odpływ wód w kierunku północnym, co pozwoliłoby zabezpieczyć przed dopływem ładunków zanieczyszczeń czystą część południową zbiornika.

4.- Działania ochronne prowadzone w zlewni jeziora nie przyniosły oczekiwanego utrzymania jakości wód. W związku z powyższym należy je zintensyfikować, między innymi rozwiązując gospodarkę wodno ściekową w zlewni jeziora. Należy również zwrócić bacznieszą uwagę na stan czystości wód podziemnych, których jakość ma znaczny wpływ na jakość wody w jeziorze.

5.- Rekreacyjno wypoczynkowa funkcja jeziora winna odgrywać nadal wiodącą rolę. W jeziorze należy prowadzić rozważną ekstensywną gospodarkę rybacką z nastawieniem na szlachetne gatunki ryb (szczupak, sandacz, sieja, sielawa). Jednocześnie należy liczyć się z presją wędkarzy na te gatunki co wskazuje na konieczność intensywnego zarybiania wód jeziora

 


 

IV WYKORZYSTANE MATERIAŁY

 

1. Dąbska I., Kraska M."Szata roślinna jezior Niesłysz, Żłoty Potok, Paklicko Wielkie, Wilkowskie, Głębokie, Bytnickie i Kokno" SNTIiTR Okręgowy Ośrodek Rzeczoznawstwa i Doradztwa Rolniczego Poznań [maszynopis].

2. Dojlido J., R., "Chemia wód powierzchniowych" Wydawnictwo Ekonomia i Środowisko Białystok 1995r.

3. Kondracki J., "Geografia fizyczna Polski" PWN W-wa 1978 r

4. Kudelska D., Cydzik D., Soszka H., "Wytyczne monitoringu podstawowego jezior" PIOŚ W-wa 1994 r.

5. Lenartowski M., Grzybowski J., Szybowski J., Chęciński Z., Tonder J., Gruszewski M., "Monografia jezior Województwa Zielonogórskiego - materiały zbiorcze" Instytut Kształtowania Środowiska Oddział we Wrocławiu Zakład Ochrony Środowiska w Zielonej Górze Zielona Góra 1980 r.

6. Prawdzic K., Koźmiński C. "Agroklimat województwa zielonogórskiego" 1972 r.

7. Stachy J., praca zbiorowa "Atlas Hydrologiczny Polski" IMiGW W-wa 1986 r.

8. "Wyniki badań jakości wód jeziora Niesłysz" - materiały archiwalne WIOŚ Zielona Góra.